سپهرغرب، گروه فرهنگی- صبا اسدی؛ یک موسیقی‌دان مطرح کرد: با وجود ظرفیت‌های غنی موسیقایی در غرب کشور، جایگاه این هنر در استان همدان نسبت به گذشته تضعیف شده؛ احیای این هنر نیازمند برگزاری رویدادهای تخصصی، حضور اساتید برجسته و هم‌افزایی فعالان این حوزه است.
استان همدان به‌عنوان یکی از کهن‌ترین مراکز فرهنگی ایران، همواره خاستگاه هنرمندان برجسته‌ای در حوزه‌های مختلف از جمله موسیقی، ادبیات، تئاتر و هنرهای تجسمی بوده است. با این حال، بسیاری از هنرمندان ارزشمند این دیار، به‌ویژه فعالان عرصه موسیقی ایرانی، آن‌گونه که شایسته است به جامعه معرفی نشده‌اند و بخش مهمی از تجربه‌ها، دغدغه‌ها و دستاوردهای آنان کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
گفت‌وگو با هنرمندان بومی، علاوه بر ثبت بخشی از تاریخ شفاهی هنر استان، می‌تواند الگویی الهام‌بخش برای نسل جوان باشد؛ نسلی که نیازمند آشنایی با مسیر تلاش، پشتکار و موفقیت هنرمندانی است که با وجود محدودیت‌ها و امکانات کمتر، توانسته‌اند در عرصه‌های تخصصی هنر به جایگاه‌های ارزشمندی دست یابند.
در همین راستا، به گفت‌وگو با سیدجمال سجادی، نوازنده تار، مدرس موسیقی، سازنده ساز و مدیر آموزشگاه موسیقی عارف در شهرستان اسدآباد پرداخته‌ایم؛ هنرمندی که سال‌ها در مسیر آموزش و ترویج موسیقی اصیل ایرانی گام برداشته و سابقه شاگردی نزد استادان برجسته‌ای همچون مرحوم عطاالله جنگوک، صدیق تعریف، زیدالله طلوعی و داریوش طلایی را در کارنامه خود دارد. این هنرمند باسابقه و شناخته‌شده استان همدان، متولد سال 1348 در محله سیدان اسدآباد (زادگاه سیدجمال‌الدین اسدآبادی) است و سال‌ها در حوزه آموزش، اجرا و ترویج موسیقی اصیل ایرانی فعالیت کرده است.
آنچه در ادامه می‌خوانید، روایت او از سال‌ها فعالیت هنری، دغدغه‌های فرهنگی و وضعیت موسیقی ایرانی در استان همدان است.
این هنرمند باسابقه درباره شکل‌گیری علاقه‌اش به موسیقی گفت: علاقه من به این هنر از دوران کودکی آغاز شد. خانواده و بستگان ما با هنر مأنوس بودند؛ دایی‌ها و پسرعموهایم صدای خوشی داشتند و همین فضای خانوادگی نقش مهمی در گرایش من به موسیقی داشت.
سیدجمال سجادی بیان کرد: از دوران دبیرستان، آشنایی‌ام با موسیقی جدی‌تر شد و همان زمان به ساز تار علاقه ویژه‌ای پیدا کردم. صدای این ساز برایم جذابیت و تأثیر عجیبی داشت و هنوز هم معتقدم هیچ سازی به اندازه تار مرا راضی نمی‌کند.
وی درباره دوران تحصیل خود خاطرنشان کرد: سال 1370 برای ادامه تحصیل در رشته هنرهای تجسمی وارد دانشگاه فرهنگیان تهران شدم و مدرک کارشناسی خود را دریافت کردم. حضور در پایتخت این فرصت را برایم فراهم کرد تا از محضر استادان برجسته موسیقی بهره‌مند شوم.
این هنرمند همدانی درباره نخستین استاد جدی خود گفت: نخستین استاد من در ساز تار، مرحوم استاد عطاالله جنگوک، نوازنده و آهنگساز برجسته کشور بود. مهم‌ترین ویژگی ایشان، اخلاق هنری و شخصیت انسانی والایشان بود. من همواره معتقدم شأن، شخصیت و منش اخلاقی یک معلم و هنرمند، مقدم بر دانش و مهارت اوست. استاد جنگوک مورد احترام همه شاگردان و استادان موسیقی بود و تأثیر عمیقی بر نسل هنرجویان خود گذاشت.
سجادی درباره فعالیت خود در حوزه آواز ایرانی نیز گفت: همزمان با آموزش تار، حدود دو سال نزد استاد صدیق تعریف، از چهره‌های شاخص آواز ایرانی، ردیف‌های آوازی را فرا گرفتم. ایشان لطف و محبت بسیاری به من داشتند و همواره مرا برای ادامه مسیر تشویق می‌کردند.
وی خاطرنشان کرد: در آن سال‌ها با وجود مشکلات مالی، عشق به هنر باعث می‌شد آموزش را رها نکنم. استاد تعریف حتی زمانی که تصور می‌کرد شاید به دلیل شهریه کلاس‌ها قصد انصراف داشته باشم، با بزرگواری می‌گفت: مسائل مالی نباید مانع ادامه آموزش شود.
این مدرس موسیقی درباره مسیر هنری خود اظهار کرد: پس از گذراندن دوره‌های مقدماتی نزد استاد جنگوک، دوره عالی تار را نزد استاد زیدالله طلوعی آغاز کردم و حدود پنج سال از محضر ایشان بهره بردم.
سجادی افزود: سپس با معرفی استاد محمدرضا لطفی، آموزش ردیف و دوره‌های عالی را نزد استاد داریوش طلایی پی گرفتم. استاد لطفی پس از شنیدن آواز من، بر اهمیت زمان‌بندی در اجرای آواز و جوابِ آواز تأکید کردند و مرا برای ادامه آموزش به استاد طلایی معرفی کردند.
وی گفت: نزد استاد داریوش طلایی، ردیف عالی استاد «علی‌اکبرخان شهنازی» و سپس بازخوانی ردیف «میرزا عبدالله» را فرا گرفتم که امروزه نیز از منابع اصلی آموزشی در موسیقی ایرانی محسوب می‌شود.
وی با اشاره به دشواری‌های آن دوران خاطرنشان کرد: امکانات آن زمان با امروز قابل مقایسه نبود. از اسدآباد ساعت چهار یا پنج صبح راهی تهران می‌شدم تا ساعت 11 به کلاس برسم. گاهی همان روز بازمی‌گشتم و گاهی شب را در منزل خواهرم می‌ماندم و روز بعد به اسدآباد برمی‌گشتم. سختیِ راه، اتوبوس‌های قدیمی و شرایط آب‌وهوایی طاقت‌فرسا بود، اما عشق به هنر باعث می‌شد این مسیر را با اشتیاق طی کنیم.
این هنرمند اسدآبادی درباره فعالیت‌های آموزشی خود گفت: از سال 1375 آموزش موسیقی را در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی اسدآباد آغاز کردم و در سال 1386 موفق به تأسیس نخستین آموزشگاه رسمی موسیقی در این شهرستان، با نام «عارف» شدم.
سجادی ادامه داد: با دعوت از استادان مختلف استان همدان، آموزش سازهایی مانند سنتور، گیتار، نی و سایر سازها را در شهرستان گسترش دادیم؛ خوشبختانه امروز بسیاری از هنرجویان آن سال‌ها، خود به مدرسان موسیقی تبدیل شده‌اند.
وی تأکید کرد: مسیر سختی که ما در گذشته برای آموزش طی می‌کردیم و ساعت‌ها در راه تهران بودیم، امروز برای نسل جدید در داخل خود شهرستان فراهم شده و این اتفاق بسیار ارزشمندی است.
وی با اشاره به رده‌های سنی هنرجویان این مجموعه گفت: آموزش در این مجموعه در سه گروه سنی انجام می‌شود؛ دوره موسیقی کودک برای سنین 3 تا 9 سال، دوره نوجوانان همراه با آموزش تخصصی سازها، و دوره بزرگسالان. ما حتی هنرجویانی در بازه سنی 50 تا 60 سال داریم. در بخش کودکان، هنرجویان پس از آشنایی مقدماتی با سازهای مختلف، ساز تخصصی خود را بر اساس علاقه و شنوایی موسیقایی‌شان انتخاب می‌کنند.
وی درباره پیشینه فعالیت‌های اجرایی خود افزود: سال 1379 نخستین گروه موسیقی شهرستان اسدآباد را با نام «حافظ» تشکیل دادیم. این گروه علاوه بر اجرای اولین کنسرت رسمی در این شهرستان، توانست در جشنواره‌های استانی و کشوری رتبه‌های برتر را کسب کند.
مدیر آموزشگاه موسیقی «عارف» تصریح کرد: فعالیت مستمر ما در جشنواره‌ها تا سال 1395 ادامه داشت، اما پس از آن تصمیم گرفتیم میدان را به نسل جوان‌تر واگذار کنیم و تمرکز خود را بر برگزاری کنسرت‌های رسمی و توسعه فعالیت‌های آموزشی بگذاریم.
* جوانان شهرستانی می‌توانند موفق شوند
سجادی در خصوص دیدگاه برخی جوانان نسبت به محدودیت‌های زندگی در شهرستان‌ها گفت: امروزه دیگر نمی‌توان ادعا کرد که ساکنان شهرستان‌ها یا حتی روستاها به‌دلیل دوری از مرکز، امکان پیشرفت ندارند. در عصر ارتباطات، مهم‌ترین عامل موفقیت، همت، تلاش و پشتکار خودِ افراد است.
وی با تأکید بر نقش حمایتی خانواده و نهادها افزود: در کنار تلاش فردی، حمایت خانواده و مسئولان فرهنگی نقش مؤثری در موفقیت جوانان دارد. خانواده‌ها نباید فرزندان خود را در مواجهه با فضای مجازی و تحولات اجتماعی، بدون هدایت و راهبری رها کنند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت موسیقی در استان همدان بیان کرد: اگرچه استان‌های کردستان، کرمانشاه، لرستان و همدان از ظرفیت‌های موسیقایی ارزشمندی برخوردارند، اما متأسفانه جایگاه موسیقی در همدان نسبت به گذشته تضعیف شده است.
این مدرس موسیقی افزود: برگزاری کارگاه‌های تخصصی، جشنواره‌های کیفی و بهره‌گیری از استادان برجسته، از راهکارهای اصلی ارتقای جایگاه موسیقی در استان است؛ در این مسیر، همگرایی و همدلی اهالی موسیقی برای هموار شدن مسیر رشد این هنر ضروری است.
سجادی با تأکید بر لزوم آسیب‌شناسی دقیق تصریح کرد: مشکلات موسیقی همدان باید به‌صورت ریشه‌ای و با حضور صاحب‌نظران بررسی شود و نباید صرفاً به برگزاری جشنواره‌های سطحی اکتفا کرد.
وی درباره استقبال نسل جدید از موسیقی سنتی اظهار کرد: گرایش به موسیقی ایرانی وجود دارد، اما این استقبال متناسب با ظرفیت‌های واقعی این هنر نیست. یکی از دلایل اصلی این شکاف، حضور کم‌رنگ موسیقی اصیل در رسانه‌های رسمی است.
وی خاطرنشان کرد: اگر استادان برجسته در رسانه ملی حضور فعال‌تری داشته باشند و آثار فاخر بیشتر مورد توجه قرار گیرند، می‌توان انتظار داشت که نسل نوجوان و جوان ارتباط عمیق‌تری با این هنر برقرار کنند.
این هنرمند همدانی با تأکید بر لزوم بازتاب رسانه‌ای دستاوردهای هنری افزود: همان‌طور که موفقیت‌های ورزشی در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای دارند، موفقیت‌های هنرمندان موسیقی نیز باید به شکلی شایسته دیده شود تا انگیزه و اشتیاق بیشتری در نسل جوان ایجاد گردد.
سجادی در پایان با بیان اینکه مسئولان فرهنگی باید نسبت به موسیقی اصیل ایرانی و هنرمندان این حوزه، بیشتر توجه کنند گفت: امیدوارم با حمایت متولیان امر، زمینه رشد و ارتقای علمی و تخصصی موسیقی در استان همدان بیش از پیش فراهم شود.

صبا اسدی