یک کارشناس اقتصاد گردشگری با اشاره به جایگاه ملی و بین‌المللی غار علیصدر، گفت: این جاذبه کم‌نظیر، با وجود همه ظرفیت‌های طبیعی و علمی، هنوز در سایه ضعف تبلیغات، نبود بازاریابی هدفمند و کم‌توجهی به معرفی جهانی، از رسیدن به جایگاه واقعی خود بازمانده است.
مرتضی خاکسار با تأکید بر اینکه غار علیصدر یک ظرفیت ملی و حتی بین‌المللی است، معتقد است: این جاذبه طبیعی هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در برند گردشگری ایران و منطقه به‌دست آورد؛ موضوعی که بیش از هر چیز، به ضعف تبلیغات، نبود بازاریابی هدفمند، کم‌توجهی به معرفی علمی و نداشتن برنامه‌ریزی منسجم برای توسعه گردشگری بازمی‌گردد.
وی در توضیح این مسئله گفت: در هر صنعتی سه محور اساسی وجود دارد که اگر کنار هم قرار نگیرند، محصول هرچقدر هم باکیفیت باشد، به درآمد و بازار پایدار نمی‌رسد.
به باور این مقام مسئول، صنعت گردشگری نیز از این قاعده مستثنا نیست و همان‌طور که در صنایع بزرگ جهان، هزینه برای تولید بدون سرمایه‌گذاری در تبلیغات و بازاریابی نتیجه کامل نمی‌دهد، در گردشگری هم جاذبه‌های ارزشمند بدون معرفی درست، عملاً از دید مخاطب پنهان می‌مانند.
* تبلیغات هزینه نیست، سرمایه‌گذاری است
خاکسار با بیان اینکه تبلیغات در گردشگری یک هزینه مصرفی نیست بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده است، تصریح کرد: اگر بهترین ظرفیت‌های طبیعی، زمین‌شناسی و علمی کشور معرفی نشوند، مخاطب داخلی و خارجی اساساً از وجود آن‌ها مطلع نخواهد شد.
وی افزود: گاهی ما گنج‌هایی در اختیار داریم که سال‌ها در سکوت می‌مانند و تنها زمانی شناخته می‌شوند که برای آن‌ها برنامه‌ریزی، تبلیغ و بازاریابی حرفه‌ای انجام شود.
به گفته این کارشناس، غار علیصدر پدیده‌ای کم‌نظیر است که ازنظر طبیعی، علمی و گردشگری ظرفیت تبدیل شدن به یک برند ملی و فراملی را دارد، اما هنوز تبلیغات کافی برای آن انجام نشده است.
* ضعف تبلیغات در مسیرهای ورودی و جاده‌ای
وی تأکید کرد: حتی در جاده‌های ورودی از تهران به همدان نیز نشانه‌های تبلیغاتی مؤثر و هدفمند برای معرفی جاذبه مذکور به‌ چشم نمی‌خورد و این مسئله نشان می‌دهد در حوزه اطلاع‌رسانی و برندسازی، ضعف جدی وجود دارد.
خاکسار افزود: بیلبوردهای جاده‌ای فقط تابلو نیستند؛ آن‌ها ابزار بازارسازی هستند. آن‌ها می‌توانند یک علامت سؤال در ذهن مسافر ایجاد، کنجکاوی او را تحریک کنند و حتی سفر او را از یک عبور ساده به یک تجربه هدفمند گردشگری تبدیل کنند. وقتی این حلقه ضعیف باشد، بخشی از بازار بالقوه را از همان ابتدا از دست می‌دهیم.
این کارشناس اقتصاد گردشگری با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد غار علیصدر، گفت: این مجموعه تنها یک مقصد تفریحی نیست، بلکه برای علاقه‌مندان به زمین‌شناسی و سنگ‌شناسی، یک پدیده علمی ارزشمند به‌شمار می‌رود.
وی ابراز کرد: غار علیصدر را می‌توان نوعی موزه زنده آب و سنگ دانست که قدرت و شگفتی‌های طبیعت را به‌خوبی نمایش می‌دهد و همین ویژگی، آن را از بسیاری از جاذبه‌های مشابه متمایز می‌کند.
به باور این مقام مسئول، همین ماهیت علمی و کم‌نظیر، غار علیصدر را به بستری مناسب برای گردشگری علمی تبدیل کرده است؛ ظرفیتی که اگر درست معرفی شود، می‌تواند نه‌تنها گردشگران عمومی، بلکه دانشگاهیان، پژوهشگران و دانشجویان را نیز به این منطقه جذب کند.
خاکسار در ادامه با انتقاد از نبود ارتباط مؤثر با مجامع علمی و گردشگری بین‌المللی، اظهار کرد: چرا این پدیده طبیعی و علمی به مجلات معتبر جهانی مانند نشریات تخصصی جغرافیا و طبیعت معرفی نشده است؟
به گفته وی، بسیاری از جاذبه‌های طبیعی دنیا زمانی به شهرت جهانی رسیده‌اند که در قالب همکاری‌های علمی، پژوهشی و رسانه‌ای، در سطح بین‌المللی معرفی شده‌اند.
این مقام مسئول افزود: حتی اگر در برخی حوزه‌ها با محدودیت‌های سیاسی و دیپلماتیک مواجه باشیم، این موضوع نباید مانع همکاری‌های علمی و دانشگاهی شود.
به باور وی، وزارت میراث فرهنگی و گردشگری، وزارت علوم، سازمان صداوسیما، دانشگاه‌ها، سازمان جهانی گردشگری و نشریات تخصصی می‌توانند در کنار هم سازوکاری ایجاد کنند تا پدیده‌هایی مانند غار علیصدر در سطح جهانی شناخته شوند.
این کارشناس اقتصاد گردشگری تصریح کرد: هر پدیده مهم گردشگری باید دارای اطلاعات دقیق، به‌روز و کامل درباره تاریخچه، قدمت، نحوه شکل‌گیری، مراحل کاوش، ویژگی‌های زمین‌شناختی و ارزش‌های علمی خود باشد.
وی گفت: این اطلاعات باید در سطح داخلی و خارجی در دسترس قرار گیرند تا هم پژوهشگران و هم گردشگران بتوانند با آگاهی کامل از این ظرفیت بازدید کنند.
به اعتقاد خاکسار، نهادهای مسئول در استان همدان و وزارتخانه‌های مرتبط تاکنون در این زمینه عملکرد مطلوبی نداشته‌اند و اگر برنامه‌ای منسجم برای مستندسازی، اطلاع‌رسانی و معرفی علمی این غار وجود داشت، امروز جایگاه آن در گردشگری کشور بسیار متفاوت بود.
* اهمیت همکاری‌های علمی و رسانه‌ای
این کارشناس اقتصاد گردشگری با اشاره به ضرورت هم‌افزایی میان دستگاه‌های مختلف، افزود: اگر وزارت گردشگری، مجلس، وزارت علوم، دانشگاه‌ها، رسانه ملی و نشریات بین‌المللی در یک چارچوب مشخص همکاری کنند، می‌توان غار علیصدر را به یک برند علمی- گردشگری تبدیل کرد.
وی تأکید کرد: بسیاری از کشورها با استفاده از شبکه‌های علمی و رسانه‌ای، جاذبه‌های طبیعی خود را به جهان معرفی کرده‌اند؛ ما نیز باید از همین تجربه استفاده کنیم.
این کارشناس اقتصاد گردشگری ادامه داد: گردشگری علمی، یکی از مسیرهای مهم جذب گردشگر در جهان امروز است و غار علیصدر به‌دلیل ویژگی‌های خاص خود، می‌تواند در این حوزه نقش‌آفرینی جدی داشته باشد.
به گفته وی، معرفی این ظرفیت در مجلات علمی، همایش‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی، نه‌تنها جایگاه استان همدان را ارتقا می‌دهد، بلکه می‌تواند منافع اقتصادی قابل توجهی نیز به همراه داشته باشد.
* هتل، بوم‌گردی و زیرساخت‌های مکمل
این کارشناس اقتصاد گردشگری در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت توسعه زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی اشاره کرد و گفت: در کنار تبلیغات و معرفی علمی، باید برای توسعه هتل‌های بوم‌گردی، هتل‌آپارتمان‌ها، بوتیک‌هتل‌ها و خانه‌مسافرهای استاندارد نیز برنامه داشت.
وی افزود: مسافرانی که برای بازدید از یک جاذبه علمی یا طبیعی به استان می‌آیند، نیازمند خدمات اقامتی متنوع، کم‌هزینه و استاندارد هستند و بدون این زیرساخت‌ها، جذب و ماندگاری گردشگر دشوار خواهد بود.
به گفته این کارشناس گردشگری، این بخش از گردشگری باید زیر نظر اداره‌ کل میراث فرهنگی استان و با نظارت دقیق سامان‌دهی شود تا هم کیفیت خدمات بالا برود و هم امکان جذب گردشگران کوتاه‌مدت و میان‌مدت فراهم شود.
وی افزود: این زیرساخت‌ها در کنار تبلیغات، می‌توانند در تقویت اقتصاد محلی و افزایش درآمدهای ارزی استان نقش مهمی داشته باشند.
* کنفرانس‌های علمی، فرصتی برای توسعه گردشگری
خاکسار پیشنهاد کرد: برای غار علیصدر و دیگر جاذبه‌های علمی استان همدان، سالانه دست‌ کم یک‌بار کنفرانس‌ و سمینار علمی داخلی و بین‌المللی برگزار شود.
وی گفت: برگزاری چنین رویدادهایی در عمل می‌تواند به جذب گردشگر، افزایش تردد مسافر و معرفی بهتر ظرفیت‌های استان منجر شود.
این مقام مسئول توضیح داد: زمانی که استادان، پژوهشگران، گردشگران علمی و کارشناسان از داخل و خارج کشور برای شرکت در همایش‌ها و سمینارها به استان سفر می‌کنند، این رفت‌وآمدها خود به رونق هتل‌ها، رستوران‌ها، حمل‌ونقل و سایر خدمات گردشگری، کمک می‌کند.
به باور وی، این مدل از گردشگری یکی از پایدارترین و سودآورترین انواع گردشگری در جهان است.
* ظرفیت همدان برای گردشگری علمی
این کارشناس اقتصاد گردشگری با اشاره به ظرفیت‌های گسترده استان همدان، گفت: همدان فقط در حوزه غار علیصدر ظرفیت ندارد، بلکه ازنظر آب‌وهوا، خاک، کشاورزی، میراث تاریخی و جاذبه‌های طبیعی، استانی بسیار توانمند است که می‌تواند سهم بیشتری از بازار گردشگری کشور و منطقه به‌دست آورد.
خاکسار تصریح کرد: اگر نگاه توسعه‌ای و آینده‌نگر به گردشگری در این استان حاکم شود، همدان می‌تواند به یکی از قطب‌های گردشگری علمی، طبیعی و فرهنگی کشور تبدیل شود.
این کارشناس اقتصاد گردشگری همچنین بر اهمیت آموزش تخصصی تأکید کرد و گفت: استانی که می‌خواهد محور گردشگری باشد، باید در تربیت نیروی انسانی متخصص نیز سرمایه‌گذاری کند. توسعه مراکز آموزشی، دوره‌های تخصصی و ارتباط نزدیک‌تر میان دانشگاه و صنعت گردشگری، می‌تواند کیفیت خدمات و قدرت برنامه‌ریزی را افزایش دهد.
وی افزود: اگر در همدان به سمت تقویت آموزش‌های کاربردی گردشگری، به‌ویژه در حوزه گردشگری علمی، طبیعت‌گردی و مدیریت مقصد حرکت شود، در میان‌مدت شاهد ظهور نیروهایی خواهیم بود که می‌توانند برای معرفی و اداره حرفه‌ای‌تر چنین ظرفیت‌هایی نقش‌آفرین باشند؛ توسعه گردشگری بدون نیروی انسانی آموزش‌دیده، معمولاً به نتایج پایدار نمی‌رسد.
خاکسار در ادامه سخنانش با تأکید بر اینکه گردشگری می‌تواند منبعی پایدار برای درآمد ارزی کشور باشد، گفت: گردشگر خارجی با خود ارز وارد می‌کند و این ارز در اقتصاد محلی و ملی به گردش درمی‌آید.
وی افزود: اگر برنامه‌ریزی صحیحی صورت گیرد، غار علیصدر و سایر ظرفیت‌های همدان می‌توانند سهم مهمی در رشد اقتصادی استان و کشور داشته باشند.
به گفته این کارشناس، آنچه امروز بیش از هر چیز لازم است، اراده برای برنامه‌ریزی، تبلیغات، همکاری بین‌ دستگاهی و معرفی علمی ظرفیت‌های موجود است؛ در غیر این صورت، حتی بزرگ‌ترین موهبت‌های طبیعی نیز ممکن است در سایه بی‌توجهی، از فرصت تبدیل شدن به برندهای ملی و جهانی بازبمانند.
خاکسار در بخش دیگری از تحلیل خود به موضوع مهم «جامعه محلی» پرداخت و گفت: با ایجاد آزمونه‌های آموزشی دانشگاهی در مناطق گردشگرپذیر، می‌توان این چالش را به یک فرصت تبدیل کرد. وقتی دانشگاه به قلب مناطق گردشگری می‌آید، دانشجو و استاد در کنار بومیان قرار می‌گیرند. این حضور، بستری فراهم می‌کند تا به جامعه محلی آموزش دهیم چگونه فرهنگ استقبال را نهادینه کنند و خدمات فرهنگی و غذایی متناسب با ذائقه گردشگر ارائه دهند.
وی تأکید کرد: در سایه توسعه گردشگری و تکرار تعاملات، جامعه میزبان خودبه‌خود با گردشگر تطبیق می‌یابد؛ برای مثال، وقتی یک مغازه‌دار یا سوپرمارکت محلی شاهد حضور مکرر گردشگران (به‌ویژه خارجی‌ها) باشد، خودبه‌خود سیاست خرید و عرضه‌اش را تغییر می‌دهد؛ او به دنبال کالاهایی با بسته‌بندی‌های استاندارد یا برندهای معتبر می‌رود و این یک «خودتنظیمی اقتصادی» بوده که ناشی از درک نیاز بازار است.
* آموزش غیر مستقیم از طریق لیدرهای متخصص
این کارشناس گردشگری با اشاره به نقش «تورگردانان»، گفت: ما به لیدرهای آموزش‌دیده نیاز داریم. وقتی تورگردانان حرفه‌ای که در محیط‌های دانشگاهی تربیت شده‌اند هدایت گروه‌های گردشگری را بر عهده می‌گیرند، نوعی «آموزش نامحسوس» به جامعه محلی تزریق می‌کنند؛ رفتار، گفتار و نحوه تعامل این تورگردان‌ها با محیط و بومیان، الگویی برای جامعه محلی می‌سازد.
وی در پایان سخنانش افزود: درواقع اثر حضور نیروهای تحصیل‌کرده گردشگری، به‌تدریج در رفتار اجتماعی بومیان منعکس خواهد شد؛ این تکرار و توسعه، به یک «تعادل پایدار» بین جامعه میزبان و جامعه گردشگر می‌انجامد، جایی که هر دو طرف به درک متقابل می‌رسند و نیازهای یکدیگر را تأمین می‌کنند.

شهره کرمی