مشارکت مردمی در برنامه‌ریزی شهری شرق آسیا طی سال‌های اخیر به مرحله‌ای تازه رسیده است؛ شهروندان با حضور در کارگاه‌های محلی، شوراهای مشورتی و سکوهای دیجیتال در طراحی فضاهای سبز، بازآفرینی محله‌های قدیمی، توسعه مسکن عمومی و اصلاح قوانین شهری نقش مستقیم ایفا می‌کنند.
آنچه امروز در شهرهای شرق آسیا جریان دارد، تنها تغییر در نقشه‌های شهری نیست؛ بلکه بازتعریف رابطه میان مردم و سازمان‌های برنامه‌ریز است. در دهه اخیر، فشارهای ناشی از کاهش جمعیت در بعضی مناطق، نیاز به تاب‌آوری اقلیمی و ضرورت بازآفرینی اقتصادی، دولت‌ها و جوامع محلی را واداشته است تا شیوه‌های تازه‌ای برای مشارکت شهروندان ارائه کنند. مشارکت نه به‌عنوان یک مرحله نمادین در پایان پروژه، بلکه به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از طراحی و اجرا در نظر گرفته می‌شود. تجربه‌های اخیر از تایوان تا شانگهای، از هنگ‌کنگ تا سنگاپور، نشان می‌دهند که مردم چگونه توانسته‌اند با حضور مستقیم خود، محله‌های فرسوده را بازآفرینی کنند، میراث فرهنگی را زنده نگه دارند و کیفیت زندگی روزمره را بهبود بخشند.
برای پایداری این روند، لازم است الزامات قانونی مشخصی ایجاد شود تا مشارکت در همه مراحل برنامه‌ریزی، از طراحی تا اجرا، تضمین شود. شوراهای محلی باید به‌عنوان سازمان‌های دائمی گفت‌وگو و تصمیم‌گیری تقویت شوند تا صدای جامعه همواره در سیاست‌های شهری شنیده شود. بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال در کنار جلسات حضوری می‌تواند دسترسی و شمول اجتماعی را افزایش دهد و امکان مشارکت گروه‌های بیشتری از شهروندان را فراهم آورد. حمایت سازمانی و مالی از پروژه‌های مشارکتی کمک می‌کند تا این طرح‌ها پس از مرحله طراحی متوقف نشوند و بتوانند به نتایج پایدار و ملموس برای جامعه شهری منجر شوند.
*تایوان: معماران اجتماعی و نوآوری مشارکتی
تایوان در سال‌های اخیر با اجرای برنامه «معماران اجتماعی» توانست مشارکت مردمی را به سطحی تازه برساند و نشان دهد که حضور شهروندان می‌تواند به‌طور مستقیم کیفیت زندگی شهری را تغییر دهد. در پروژه جزیره اکو شزی تایپه، معماران نه به‌عنوان طراحان صرف، بلکه به‌عنوان تسهیل‌گر وارد عمل شدند. آن‌ها جلسات حضوری و کارگاه‌های دیجیتال را برگزار کردند تا ساکنان بتوانند نیازهای خود را بیان کنند و در طراحی فضاهای سبز و زیرساخت‌ها نقش داشته باشند.
بیش از 500 نفر از ساکنان محلی در این جلسات شرکت کردند و حدود 40 طرح پیشنهادی برای بازآفرینی فضاهای عمومی ارائه دادند. طرح‌ها شامل مسیرهای دوچرخه‌سواری، پارک‌های محلی و سیستم‌های مدیریت آب باران بود که با اهداف زیست‌محیطی شهر همسو بودند. مردم در این پروژه نه‌تنها به‌عنوان مشاور، بلکه به‌عنوان تصمیم‌گیرنده در انتخاب مکان‌ها، نوع پوشش گیاهی و شیوه نگهداری از فضاهای سبز مشارکت کردند. همین حضور فعال موجب شد طرح‌ها با واقعیت‌های زندگی روزمره هماهنگ باشند و حس تعلق اجتماعی تقویت شود.
پروژه خیابان یینگ‌گه در سال 2025 به‌عنوان نمونه‌ای از مشارکت سه‌جانبه میان دولت، بخش خصوصی و مردم مطرح شد. این پروژه با برگزاری بیش از 100 کارگاه مشارکتی توانست میراث فرهنگی منطقه را احیا کند. در این کارگاه‌ها، ساکنان محلی درباره بازسازی کارگاه‌های سفالگری، طراحی فضاهای عمومی و برگزاری جشنواره‌های فرهنگی نظر دادند. داده‌ها نشان می‌دهد که پس از اجرای پروژه، تعداد بازدیدکنندگان این خیابان تا 30 درصد افزایش پیدا کرد و فروش صنایع دستی محلی رشد چشمگیری داشت. نقش مردم در این پروژه فراتر از حضور در جلسات بود؛ آن‌ها به‌عنوان برگزارکننده رویدادهای فرهنگی، مدیران داوطلب در نمایشگاه‌ها و سرمایه‌گذاران کوچک در کسب‌وکارهای محلی مشارکت کردند. این حضور فعال موجب شد پروژه به بازآفرینی اقتصادی کمک کند و انسجام اجتماعی و هویت فرهنگی ساکنان تقویت شود. تایوان با این مدل‌ها نشان داد که مشارکت مردمی می‌تواند همزمان به توسعه پایدار، نوآوری فرهنگی و عدالت اجتماعی خدمت کند.
*چین: خیابان شین‌هوای شانگهای و هم‌آفرینی اجتماعی
طراحی خیابان شین‌هوا در شانگهای، با طول 2.4 کیلومتر و جمعیتی حدود 67 هزار نفر، به یکی از نمونه‌های برجسته مشارکت مردمی در بازآفرینی شهری تبدیل شده است. این محله که پیش‌تر با مشکلاتی همچون فرسودگی زیرساخت‌ها و کمبود فضاهای عمومی روبه‌رو بود، در سال 2024 شاهد تأسیس مرکز طراحی اجتماعی شین‌هوا شد. این مرکز با همکاری سازمان‌های محلی و دانشگاه‌ها ایجاد و به پلتفرمی برای هم‌آفرینی پروژه‌های شهری تبدیل شد که مردم می‌توانند ایده‌های خود را مطرح کنند و در تصمیم‌گیری‌های شهری نقش مستقیم داشته باشند.
یکی از ابتکارات مهم این مرکز، برنامه «یک متر مربع» بود. در این برنامه، شهروندان تشویق شدند تا ایده‌های کوچک اما کاربردی برای بهبود فضاهای عمومی ارائه دهند. بیش از 100 ایده مردمی مطرح شد و در نهایت 11 پروژه کوچک با بودجه‌ای کمتر از 5000 یوان اجرا شدند. این پروژه‌ها شامل زمین‌های بازی کودکان، نقشه‌های دسترس‌پذیری برای معلولان و برنامه‌های تبادل اسباب‌بازی بودند. مردم علاوه بر ارائه پیشنهادات، در طراحی جزئیات پروژه‌ها، انتخاب مکان‌ها و اجرای عملی آن‌ها مشارکت کردند؛ والدین محلی در ساخت زمین‌های بازی کودکان همکاری کردند و گروه‌های داوطلب محلی نقشه‌های دسترس‌پذیری را تهیه و آزمایش کردند.
این تجربه نشان داد که حتی در چهارچوب‌های سازمانی محدود، مشارکت مردمی می‌تواند به بازآفرینی اجتماعی و افزایش سرمایه اجتماعی منجر شود. مردم با حضور فعال خود توانستند شبکه‌های اجتماعی جدیدی ایجاد کنند، اعتماد میان ساکنان و سازمان‌های شهری را تقویت کنند و حس تعلق به محله را بالا ببرند.
در سال 2025، مدل شین‌هوا به‌عنوان الگویی برای دیگر محله‌های شانگهای معرفی شد و به‌دنبال آن، حمایت سازمانی بیشتری برای برنامه‌های مشارکتی جلب شد و شوراهای مشورتی جدید شکل گرفتند. این شوراها به‌عنوان آزمایشگاه‌های دموکراسی شهری عمل می‌کنند و امکان گفت‌وگوی مستقیم میان مردم و دولت محلی را فراهم می‌آوردند. در این شوراها، شهروندان درباره موضوعاتی همچون مدیریت ترافیک محلی، توسعه فضاهای سبز و برنامه‌های فرهنگی نظر می‌دهند و بسیاری از پیشنهادهای آنان در طرح‌های رسمی شهری لحاظ می‌شود.
پروژه خیابان شین‌هوا نشان داد که مشارکت مردمی می‌تواند از سطح پروژه‌های کوچک فراتر رود و به سازوکاری پایدار برای حکمرانی شهری تبدیل شود که در آن مردم نه‌تنها مخاطب، بلکه طراح، مجری و ناظر بر آینده محله خود هستند.