افزایش سرمایه اجتماعی ضامن تابآوری جامعه
اینروزها بیش از گذشته روی ذهن و زندگی مردم فشار وارد میشود؛ نگرانی از وضعیت معیشتی با ابهاماتی که درباره اصلاحات اقتصادی دولت وجود دارد، در کنار موج جدید حملات دشمن به امنیت کشورمان، همه و همه باعث شده است هریک از آحاد مردم به فراخور مسئولیت، در معرض فشار مضاعف قرار داریم. اگرچه با اندکی دقت میتوان دریافت همین نابهسامانی اقتصادی نیز علاوهبر ناکارآمدی برخی از مسئولان، پیامد خباثت آمریکا و اروپا در تحریم ایران عزیزمان است. درواقع ما از جهات مختلف در معرض حملات گوناگونی هستیم که بیتدبیریها دامنه و میزان اثر آن را دوچندان میکند؛ با تمام این اوصاف ملت ما ثابت کردهاند مرد میدانهای سخت هستند و طی قرنها با وجود هجمههای فراوان، این ایرانیان بودهاند که مهاجمان را به زانو درآورده و تابع قانون تمدن خود کردهاند.
برای گذار از این شرایط و به سلامت رسیدن به ساحل امن، لازم تکتک ما بهعنوان یک ملت یکپارچه، در کنار هم به قول شهید بزرگوار حاجقاسم عزیز «نه بترسیم و نه بترسانیم». تنها در این صورت است که تهدیدهای پیش رو تبدیل به فرصت میشود. البته در این میان باید به چند نکته توجه کنیم؛ نخست اینکه همه ما از امنیت روانی اجتماع حراست کنیم و این محقق نمیشود مگر اینکه مواظب قضاوتها، سوگیریها و گفت و شنودمان باشیم. در وضعیت رکود، تورم و فشار معیشتی، معمولاً گفتوگوهای روزمره، شبکههای اجتماعی و محافل عمومی به میدان انتقال معنا تبدیل میشوند و هر شهروند بهطور ناخواسته در هیئت یک کنشگر ارتباطی ظاهر میشود؛ بنابراین در چنین شرایطی مسئولیت ما نقد منصفانه کنشها است، بهجای نفی مطلق واقعیتها! مسئلهمحور و راهحلمحور سخن بگوییم و بنویسیم. بیتردید این رفتار، مانع سرایت هیجانی کنشهای مخرب و موجسواری دشمن میشود.
نکته دوم اینکه هرچقدر مردم و دولت بیشتر در کنار هم قرارگیرند و با وجود مشکلات، با همافزایی امور را پیش ببرند، قطعاً گرهها زودتر و بهتر گشوده میشوند. باید هوشیار باشیم تا نارضایتی از دولت، سیاستها یا ناکارآمدیهای دولتمردان، به نفی کلی ارزشهای جامعه، بهویژه هویت ملی یا همبستگی اجتماعی، منجر نشود. مسئولیت اجتماعی ما اقتضا میکند که هر آسیب به اموال عمومی، کسبوکارهای بزرگ و کوچک و زیرساختها را آسیب به خودِ جامعه بدانیم و نیک دریابیم که فروپاشی نظم قبل از هر قشری، فقرا، کارگران و کسبوکارهای خُرد را قربانی میکند.
سومین امری که باید به آن توجه بیشازپیش کرد، این است که در بحران اقتصادی، افزایش تابآوری اجتماعی فقط با اعمال سیاست خاص ممکن نیست، بلکه با همدلی اجتماعی ممکن است. مسئولیت ما در چنین شرایطی در حد امکان، کمک به همسایههای نیازمند، خانوادههای آسیبپذیر، کسبوکارهای کوچک، تقویت شبکههای غیر رسمی حمایت اجتماعی، پرهیز از شکافسازی طبقاتی و اجتناب از تحقیرهای معیشتی اقشار کمبرخوردار و ضعیف است. این توجهات و رفتارهای مسئولانه، بیتردید تا حدی سرمایه اجتماعی را حفظ میکند؛ سرمایهای که اگر فرو بپاشد، بازسازی آن بسیار دشوار و زمانبر است.