سپهرغرب، گروه - شهره کرمی :

شهر همدان نیز، در این میان، نیازمند توجه و برنامه‌ریزی جدی در حوزه پدافند غیرعامل است. با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط خاص این شهر، تدوین یک طرح جامع و متناسب با نیازهای آن، امری ضروری به‌نظر می‌رسد.

برای درک بهتر وضعیت پدافند غیرعامل در همدان و شناسایی چالش‌ها و راهکارهای موجود، با عضو هیئت‌علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان، گفت‌وگو کردیم. در این گفت‌وگو، ضمن بیان اهمیت برنامه‌ریزی شهری در حوزه پدافند غیرعامل، به نکات مهمی در این زمینه اشاره شد که در ادامه می‌خوانید:

دکتر حسن سجادزاده با بیان اینکه پدافند یکی از مسائل بسیار مهم ایمنی و امنیت شهری است که در همه دنیا جزو اولویت برنامه‌ریزی توسعه شهر است، گفت: در هر برنامه‌ریزی، نخستین اصل این است که امنیت و ایمنی آن فضاها تأمین شود.

وی با اشاره به اینکه متأسفانه در همدان یک طرح جامع شهری با رویکرد پدافند غیرعامل نداریم، اظهار کرد: البته در استانداری همدان طرح‌هایی تدوین شده اما بُعد شهرسازی در آن به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته که به‌جِد نیازمند بازنگری است.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان تأکید کرد: موضوع پدافند شاخص‌ها و مؤلفه‌های خاص خود را دارد. یکی از این شاخص‌ها که بسیار با اهمیت است ایجاد فضای پشتیبان به‌خصوص برای عرصه‌های عمومی است.

سجادزاده ادامه داد: ما در هر فضای شهری، هر خیابان، میدان و کوچه باید سعی کنیم درجه نفوذپذیری این فضاها را به حداکثر برسانیم به‌خصوص با توجه به مسائل امنیتی که در زمان‌های مختلف متغییرهای آن تغییر می‌کند.

وی با اشاره به اینکه اصل نخست وجود فضاهای پشتیبان و نفوذپذیری فضاهای شهری و عمومی در این خصوص است، ابراز کرد: متأسفانه خیلی از فضاهای ما اینگونه نیستند.

به اذعان عضو هیئت‌علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان دیگر موضوع مهم در این خصوص مکان‌یابی فضاهای عمومی و توزیع متوازن آن‌هاست.

سجادزاده مطرح کرد: همدان شهری شعاعی و مرکزگراست و بارگذاری بسیاری از مکان‌های عمومی ازجمه فضاهای تجاری، بانک‌ها، مراکز خرید، در مرکز شهر، موجب می‌شود که در شرایط بحرانی خسارت‌ها و تبعات زیادی به‌بار آورد.

وی ادامه داد: ما برای اینکه بتوانیم در شرایط بحرانی، پایداری بیشتری داشته باشد، باید این حجم از بارگذاری در مرکز شهر را تعدیل کرده و این کاربری‌ها را در سایر نقاط شهر، توزیع کنیم.

وی با اشاره به اینکه جانمایی فعالیت‌ها نیز دیگر موضوع مهم است، تصریح کرد: با توجه به تراکمی که شاهدیم، جانمایی‌ها هرچه به کانون و مرکز شهر نزدیک باشد این مشکلات را دوچندان می‌کند.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: در معماری ساختمان‌‌ها نیز باید مسائل ایمنی و امنیتی را درنظر بگیریم؛ به‌عنوان مثال در نظر گرفتن بالکن‌های عمیق، مصالح غیر ترد و شکننده و استفاده از مصالح مناسب در این زمینه و حتی مبلمان شهری که می‌تواند چندمنظوره باشد، با اهمیت است.

به اعتقاد سجادزاده موضوع پدافند غیرعامل از مقیاس شهر که مقیاس بزرگی است آغاز می‌شود و تا موضوعات معماری و حتی دکوراسیون داخلی و حتی مبلمان شهری را دربرمی‌گیرد.

وی با بیان اینکه در موضوع معماری ضوابط پر و خالی که برای ساخت و ساز استفاده می‌شود اصلاً با رویکرد پدافندی هم‌خوان نیست، گفت شکل و ساختار هندسی بافت‌های شهری با رویکرد پدافندی در نظر گرفته نشده چراکه در برخی از شهرک‌ها ساختارهای شطرنجی و خاص در نظر گرفته می‌شود که کمتر به بعد امنیت و ایمنی فضا کمک می‌کند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه شهرک اکباتان نمونه‌ای است که با رویکرد پدافندی هم‌خوانی ندارد، گفت: بنابراین از نظر هندسه، جانمایی، فضاهای پشتیبان، معماری، مبلمان شهری و تزئینات داخلی، ما باید به یک نظام پهنه‌بندی در شهر برسیم و بر اساس آن یک سند جامع پدافند تهیه کنیم و طبق آن در شهر پیش برویم.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان در پایان با اشاره به اینکه انجمن «فما» که انجمن پدافند غیر عامل آمریکاست، چندین جلد کتاب چاپ کرده که به فارسی نیز ترجمه شده، گفت: امیدوارم، این مجموعه‌ها و این تجارب در شهرهای ایرانی استفاده شود تا ما بتوانیم در مواقع بحرانی این مسائل را بهتر مدیریت کنیم.

* تقویت پدافند غیرعامل در همدان یک نیاز حیاتی و غیرقابل انکار است

در پایان باید گفت، به‌وضوح مشخص است که تقویت پدافند غیرعامل در همدان یک نیاز حیاتی و غیرقابل انکار است. این موضوع نه‌تنها به حفظ جان و مال شهروندان کمک می‌کند، بلکه در راستای توسعه پایدار و افزایش تاب‌آوری شهر نیز نقشی اساسی ایفا خواهد کرد.

همانطور که در این گزارش بیان شد، چالش‌های متعددی در مسیر تحقق این هدف وجود دارد. اما با تأمل در اظهارات کارشناسان و مقامات محلی، می‌توان امیدوار بود که با همکاری و هماهنگی بین دانشگاه، شهرداری و سایر ذی‌نفعان، گام‌های مؤثری در جهت غلبه بر این چالش‌ها برداشته شود.

پدافند غیرعامل یک سرمایه‌گذاری ارزشمند برای آینده همدان است. سرمایه‌گذاری‌ای که می‌تواند به حفظ جان و مال شهروندان، جلوگیری از خسارات مالی و حفظ رونق اقتصادی شهر کمک کند. با اتخاذ رویکردی جامع و برنامه‌ریزی دقیق، همدان می‌تواند به یک شهر تاب‌آور و امن تبدیل شود که در برابر تهدیدات مختلف، به‌خوبی مقاومت می‌کند.

کلام آخر آنکه، امید است با توجه به این موارد بتوان پدافند غیرعامل را در همه زمینه‌های شهر همدان اجرا کرد تا در مواقع بحران بهتر عمل شود و شهر در برابر هر نوع حادثه تاب‌آور باشد.

شهره کرمی