دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران مطرح کرد:
خلق بیشترین ارزش برای شهروندان ثمره بهرهمندی از تفکر ناب در بودجه شهری
دبیرکل انجمنعلمی اقتصادشهری ایران با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای بودجهریزی شهری، مهمترین اصل در اولویتبندی تخصیص بودجه شهری را تفکر ناب در مدیریت شهری دانست و گفت: تفکر ناب بهمعنای خلق بیشترین ارزش برای شهروندان با کمترین اتلاف منابع است؛ اصلی بنیادین که باید محور تصمیمگیریهای مالی در مدیریت شهرها قرار گیرد.
در سالهای اخیر، بودجه و سیاستگذاری مالی شهرداری همدان به نقطهای حساس و پُرچالش تبدیل شده که هم وعده ارتقای کیفیت زیرساختهای شهری و هم توسعه کالبدی شهر را به همراه دارد اما در عمل، فاصله قابلتوجهی بین سطح توقع و انتظار شهروندان و مدیران شهری با واقعیت اجرایی پروژههای شهری ایجاد شده است.
طبق مصوبات شورای شهر همدان، بودجه سال 1404 با رقم 5٬681 هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که نسبت به سال گذشته رشد 30 درصدی داشته است و مطابق اعلام رسمی کمیسیون برنامه و بودجه، طی ششماهه نخست سال تا 70 درصد نیز تحقق یافته است. مسئولان شورا و شهرداری تأکید دارند که این بودجه بر اساس چشمانداز بیستساله و برش برنامه عملیاتی پنجساله همدان تدوین شده و سیاستهای کلان شورا، از جمله ارتقای تابآوری شهری، عدالت در خدمات، توسعه حملونقل، بهبود فضای سبز و توجه ویژه به بافت تاریخی و گردشگری از محورهای بنیادین آن بوده است.
در جزئیات کسری درآمد و هزینه نیز، تمرکز بر کنترل مصارف، پرداخت حقوق کارکنان، نگهداری و خدمات ضروری شهر جای خود را میان اولویتهای مالی شهرداری تثبیت کرده است؛ بهطوری که طبق گزارش عادل جعفری، مدیر برنامه و بودجه شهرداری در رسانه فردای همدان، پس از پرداخت حقوق و مزایا، سهم عمده بودجه صرف حوزههایی مانند خدمات شهری، حملونقل عمومی، مدیریت پسماند و نگهداری زیرساختها میشود.
در نتیجه این مدل بودجهریزی، آنچه عملاً در سطح شهر همدان مشاهده میشود، عمدتاً پروژههایی کوچک و تمرکز بر اتمام پروژههای نیمهتمام است. از سوی دیگر، بهرغم ارقام بالای بودجه و تحقق بیش از هفتاد درصد آن، شهرداری همچنان در تخصیص اعتبار برای پروژههای عمرانی بزرگ با کمبود منابع روبهروست و توسعه شهری را بیشتر در قالب مدیریت هزینههای جاری تجربه میکند تا خلق زیرساختهای نو و تغییر جدی چهره شهر.
همزمان، رشد فربه بدنه اداری شهرداری و تمرکز گسترده بر حقوق و مزایای کارکنان نهتنها سهم درآمدهای پایدار را کاهش داده، بلکه نگرانیهایی درباره کارآمدی ساختار هزینهکرد و آسیبهای درازمدت آن برای شهروندان همدانی به وجود آورده است؛ موضوعی که حتی با تحقق بالای بودجه نیز حل نشده و اجرای پروژههای بزرگ شهری را با مشکل مواجه کرده است.
با توجه به این روندها و چالشها، برای فهم عمیقتر سازوکار بودجهای شهرداری همدان، تأثیر درآمدهای پایدار، نقش ساختار اداری و مدیریتی در کارآمدی هزینهکرد شهری و پیامدهای این تحولات بر کیفیت زندگی شهروندان، با دکتر سید محسن طباطبایی مزدآبادی، دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران و عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای بودجهریزی شهری، مهمترین اصل در اولویتبندی تخصیص بودجه شهری را «تفکر ناب در مدیریت شهری» دانست و گفت: تفکر ناب بهمعنای خلق بیشترین ارزش برای شهروندان با کمترین اتلاف منابع است؛ اصلی بنیادین که باید محور تصمیمگیریهای مالی در مدیریت شهرها قرار گیرد.
سید محسن طباطبایی مزدآبادی با اشاره به اینکه پرسش اصلی شهروندان این است که چرا با وجود منابع مالی قابلتوجه شهرداریها، در برخی شهرها مانند همدان، پیشرفت متناسب با این منابع مشاهده نمیشود، اظهار کرد: اگر تفکر ناب بهعنوان یک اصل اساسی در مدیریت شهری حاکم باشد، شاهد تولید بیشترین ارزش برای شهروندان با حداقل اتلاف منابع خواهیم بود.
وی ادامه داد: نگاه به شهر از این زاویه، پرسشهای مهمی را مطرح میکند؛ از جمله اینکه کدام بخش باید سهم بیشتری از بودجه بگیرد و کدام حوزه بیشترین میزان اتلاف منابع را ایجاد میکند و اصلاح این اتلاف تا چه اندازه میتواند ارزش افزوده برای شهر به همراه داشته باشد.
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران با بیان اینکه تفکر ناب در مدیریت شهری یک رویکرد جهانی است، به نمونههایی بینالمللی اشاره کرد و افزود: در حوزه ترافیک شهری که یکی از پرهزینهترین انواع اتلاف در شهرها محسوب میشود (شامل اتلاف سوخت، انرژی و زمان شهروندان)، گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که در کلانشهرهایی مانند پاریس، اتلاف اقتصادی ناشی از ترافیک سالانه بین دو تا سه درصد تولید ناخالص شهری را شامل میشود.
وی ادامه داد: در مقابل، در شهری مانند توکیو، حدود 50 تا 60 درصد سفرهای شهری از طریق حملونقل عمومی انجام میشود و هر میزان بودجهریزی در این بخش بر مبنای تفکر ناب صورت گیرد، بهرهوری اقتصادی شهر افزایش یافته، آلودگی و ترافیک کاهش پیدا میکند.
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران تصریح کرد: از این منظر، سرمایهگذاری در حملونقل عمومی با وجود تفکر ناب، یک اقدام ضداتلاف و در واقع اقدامی ارزشآفرین برای شهر به شمار میرود.
طباطبایی مزدآبادی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در حوزه مدیریت بحران تصریح کرد: کشورهایی مانند ژاپن سالانه حدود پنج تا هفت درصد بودجه شهری خود را به ایمنی، مقاومسازی و آمادگی در برابر بحران اختصاص میدهند. این در حالی است که با وجود وقوع زلزلههای بزرگ در شهرهایی مانند توکیو، سبک بودجهریزی مبتنی بر تفکر ناب موجب شده این شهرها معادل دهها سال سرمایهگذاری پیشگیرانه را از قبل انجام داده باشند و در زمان بحران، آثار این آمادگی بهوضوح نمایان شود.
وی افزود: هرچند آمار دقیقی از سهم شهرهایی مانند همدان در این حوزه در دست نیست و باید بر اساس مصوبات و لوایح بودجه بررسی شود، اما آنچه اهمیت دارد این است که بودجهریزی شهری باید همه ابعاد حیاتی شهر از جمله ترافیک و مدیریت بحران را پوشش دهد و اگر این کار بر مبنای تفکر ناب انجام شود، قطعاً منجر به شکوفایی شهر و افزایش رضایت عمومی شهروندان خواهد شد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه به موضوع هوشمندسازی شهری بهعنوان یکی از مؤلفههای مهم تفکر ناب اشاره کرد و گفت: در تجربههای جهانی، هوشمندسازی زمانی اثربخش است که به مؤلفههای کلیدی شهر مانند حملونقل، انرژی و مدیریت بحران متصل شود. بهعنوان نمونه، در شهر بارسلونا، اتصال هوشمندسازی به این حوزهها موجب کاهش تا 30 درصدی هزینههای عملیاتی شهر شده است؛ موضوعی که نشان میدهد افزایش ثروت شهری میتواند همزمان به افزایش رفاه شهروندان منجر شود.
وی تأکید کرد: تخصیص بودجه به حوزههایی مانند هوشمندسازی باید در خدمت کاهش ترافیک، افزایش ایمنی شهری، سادهسازی خدمات و بهبود کیفیت زندگی شهروندان باشد.
طباطبایی مزدآبادی در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: از منظر تفکر ناب، حوزههایی که بیشترین نیاز به تخصیص بودجه در شهرهای مختلف دارند، عمدتاً به تردد شهروندان و نظام حملونقل شهری بازمیگردد.
وی در پایان سخنان خود گفت: هرچه سرمایهگذاری و توسعه در این بخشها جدیتر دنبال شود، اتلاف منابع کاهش یافته و نتایج اقدامات شهرداری بهصورت ملموستری توسط شهروندان دیده میشود. در چنین شرایطی، رضایت عمومی افزایش مییابد و شهروندان عملکرد مدیریت شهری را مثبت ارزیابی خواهند کرد.
تفکر ناب؛ مسیر گذار شهرهای ایران به مدیریت هوشمند
آنچه در این گفتوگو برجسته میشود، عبور از نگاههای سنتی و بخشینگر به بودجهریزی شهری و حرکت به سمت یک چارچوب مفهومی منسجم و آیندهنگر است. تأکید سید محسن طباطبایی مزدآبادی بر «تفکر ناب» در مدیریت شهری، در واقع پاسخی علمی و کاربردی به یکی از مهمترین چالشهای شهرهای ایران، یعنی شکاف میان منابع مالی موجود و سطح رضایت شهروندان محسوب میشود. این رویکرد نشان میدهد مسئله اصلی نه صرفاً کمبود منابع، بلکه نحوه تخصیص، اولویتبندی و کارآمدسازی هزینههاست.
در شرایطی که شهرها با مسائل پیچیدهای همچون ترافیک، آلودگی هوا، فرسودگی زیرساختها و افزایش ریسکهای ناشی از بحرانهای طبیعی مواجهاند، تفکر ناب میتواند بهعنوان یک «قطبنمای تصمیمگیری» عمل کند. تمرکز بر کاهش اتلاف منابع، افزایش بهرهوری اقتصادی و هدایت سرمایهگذاریها به حوزههای ارزشآفرین، این امکان را فراهم میسازد که هر ریال هزینهشده در بودجه شهری، اثر ملموستری در زندگی روزمره شهروندان داشته باشد.
تجربههای جهانی که در این گفتوگو به آنها اشاره شد، بهروشنی نشان میدهد شهرهایی که حملونقل عمومی، ایمنی، مدیریت بحران و هوشمندسازی را در کانون سیاستهای بودجهای خود قرار دادهاند، توانستهاند همزمان کیفیت زندگی، تابآوری شهری و اعتماد عمومی را ارتقا دهند. این الگوها پیام روشنی برای مدیریت شهری در ایران دارند: سرمایهگذاری پیشگیرانه و هدفمند، هزینه نیست، بلکه نوعی پسانداز بلندمدت برای آینده شهر است.
در نهایت، به نظر میرسد اتخاذ تفکر ناب در بودجهریزی شهری میتواند زمینهساز گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشنگر باشد؛ گذاری که نتیجه آن نهتنها توسعه متوازن شهرها، بلکه افزایش رضایت عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی در مدیریت شهری خواهد بود.
در سالهای اخیر، بودجه و سیاستگذاری مالی شهرداری همدان به نقطهای حساس و پُرچالش تبدیل شده که هم وعده ارتقای کیفیت زیرساختهای شهری و هم توسعه کالبدی شهر را به همراه دارد اما در عمل، فاصله قابلتوجهی بین سطح توقع و انتظار شهروندان و مدیران شهری با واقعیت اجرایی پروژههای شهری ایجاد شده است.
طبق مصوبات شورای شهر همدان، بودجه سال 1404 با رقم 5٬681 هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که نسبت به سال گذشته رشد 30 درصدی داشته است و مطابق اعلام رسمی کمیسیون برنامه و بودجه، طی ششماهه نخست سال تا 70 درصد نیز تحقق یافته است. مسئولان شورا و شهرداری تأکید دارند که این بودجه بر اساس چشمانداز بیستساله و برش برنامه عملیاتی پنجساله همدان تدوین شده و سیاستهای کلان شورا، از جمله ارتقای تابآوری شهری، عدالت در خدمات، توسعه حملونقل، بهبود فضای سبز و توجه ویژه به بافت تاریخی و گردشگری از محورهای بنیادین آن بوده است.
در جزئیات کسری درآمد و هزینه نیز، تمرکز بر کنترل مصارف، پرداخت حقوق کارکنان، نگهداری و خدمات ضروری شهر جای خود را میان اولویتهای مالی شهرداری تثبیت کرده است؛ بهطوری که طبق گزارش عادل جعفری، مدیر برنامه و بودجه شهرداری در رسانه فردای همدان، پس از پرداخت حقوق و مزایا، سهم عمده بودجه صرف حوزههایی مانند خدمات شهری، حملونقل عمومی، مدیریت پسماند و نگهداری زیرساختها میشود.
در نتیجه این مدل بودجهریزی، آنچه عملاً در سطح شهر همدان مشاهده میشود، عمدتاً پروژههایی کوچک و تمرکز بر اتمام پروژههای نیمهتمام است. از سوی دیگر، بهرغم ارقام بالای بودجه و تحقق بیش از هفتاد درصد آن، شهرداری همچنان در تخصیص اعتبار برای پروژههای عمرانی بزرگ با کمبود منابع روبهروست و توسعه شهری را بیشتر در قالب مدیریت هزینههای جاری تجربه میکند تا خلق زیرساختهای نو و تغییر جدی چهره شهر.
همزمان، رشد فربه بدنه اداری شهرداری و تمرکز گسترده بر حقوق و مزایای کارکنان نهتنها سهم درآمدهای پایدار را کاهش داده، بلکه نگرانیهایی درباره کارآمدی ساختار هزینهکرد و آسیبهای درازمدت آن برای شهروندان همدانی به وجود آورده است؛ موضوعی که حتی با تحقق بالای بودجه نیز حل نشده و اجرای پروژههای بزرگ شهری را با مشکل مواجه کرده است.
با توجه به این روندها و چالشها، برای فهم عمیقتر سازوکار بودجهای شهرداری همدان، تأثیر درآمدهای پایدار، نقش ساختار اداری و مدیریتی در کارآمدی هزینهکرد شهری و پیامدهای این تحولات بر کیفیت زندگی شهروندان، با دکتر سید محسن طباطبایی مزدآبادی، دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران و عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای بودجهریزی شهری، مهمترین اصل در اولویتبندی تخصیص بودجه شهری را «تفکر ناب در مدیریت شهری» دانست و گفت: تفکر ناب بهمعنای خلق بیشترین ارزش برای شهروندان با کمترین اتلاف منابع است؛ اصلی بنیادین که باید محور تصمیمگیریهای مالی در مدیریت شهرها قرار گیرد.
سید محسن طباطبایی مزدآبادی با اشاره به اینکه پرسش اصلی شهروندان این است که چرا با وجود منابع مالی قابلتوجه شهرداریها، در برخی شهرها مانند همدان، پیشرفت متناسب با این منابع مشاهده نمیشود، اظهار کرد: اگر تفکر ناب بهعنوان یک اصل اساسی در مدیریت شهری حاکم باشد، شاهد تولید بیشترین ارزش برای شهروندان با حداقل اتلاف منابع خواهیم بود.
وی ادامه داد: نگاه به شهر از این زاویه، پرسشهای مهمی را مطرح میکند؛ از جمله اینکه کدام بخش باید سهم بیشتری از بودجه بگیرد و کدام حوزه بیشترین میزان اتلاف منابع را ایجاد میکند و اصلاح این اتلاف تا چه اندازه میتواند ارزش افزوده برای شهر به همراه داشته باشد.
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران با بیان اینکه تفکر ناب در مدیریت شهری یک رویکرد جهانی است، به نمونههایی بینالمللی اشاره کرد و افزود: در حوزه ترافیک شهری که یکی از پرهزینهترین انواع اتلاف در شهرها محسوب میشود (شامل اتلاف سوخت، انرژی و زمان شهروندان)، گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که در کلانشهرهایی مانند پاریس، اتلاف اقتصادی ناشی از ترافیک سالانه بین دو تا سه درصد تولید ناخالص شهری را شامل میشود.
وی ادامه داد: در مقابل، در شهری مانند توکیو، حدود 50 تا 60 درصد سفرهای شهری از طریق حملونقل عمومی انجام میشود و هر میزان بودجهریزی در این بخش بر مبنای تفکر ناب صورت گیرد، بهرهوری اقتصادی شهر افزایش یافته، آلودگی و ترافیک کاهش پیدا میکند.
دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران تصریح کرد: از این منظر، سرمایهگذاری در حملونقل عمومی با وجود تفکر ناب، یک اقدام ضداتلاف و در واقع اقدامی ارزشآفرین برای شهر به شمار میرود.
طباطبایی مزدآبادی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در حوزه مدیریت بحران تصریح کرد: کشورهایی مانند ژاپن سالانه حدود پنج تا هفت درصد بودجه شهری خود را به ایمنی، مقاومسازی و آمادگی در برابر بحران اختصاص میدهند. این در حالی است که با وجود وقوع زلزلههای بزرگ در شهرهایی مانند توکیو، سبک بودجهریزی مبتنی بر تفکر ناب موجب شده این شهرها معادل دهها سال سرمایهگذاری پیشگیرانه را از قبل انجام داده باشند و در زمان بحران، آثار این آمادگی بهوضوح نمایان شود.
وی افزود: هرچند آمار دقیقی از سهم شهرهایی مانند همدان در این حوزه در دست نیست و باید بر اساس مصوبات و لوایح بودجه بررسی شود، اما آنچه اهمیت دارد این است که بودجهریزی شهری باید همه ابعاد حیاتی شهر از جمله ترافیک و مدیریت بحران را پوشش دهد و اگر این کار بر مبنای تفکر ناب انجام شود، قطعاً منجر به شکوفایی شهر و افزایش رضایت عمومی شهروندان خواهد شد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه به موضوع هوشمندسازی شهری بهعنوان یکی از مؤلفههای مهم تفکر ناب اشاره کرد و گفت: در تجربههای جهانی، هوشمندسازی زمانی اثربخش است که به مؤلفههای کلیدی شهر مانند حملونقل، انرژی و مدیریت بحران متصل شود. بهعنوان نمونه، در شهر بارسلونا، اتصال هوشمندسازی به این حوزهها موجب کاهش تا 30 درصدی هزینههای عملیاتی شهر شده است؛ موضوعی که نشان میدهد افزایش ثروت شهری میتواند همزمان به افزایش رفاه شهروندان منجر شود.
وی تأکید کرد: تخصیص بودجه به حوزههایی مانند هوشمندسازی باید در خدمت کاهش ترافیک، افزایش ایمنی شهری، سادهسازی خدمات و بهبود کیفیت زندگی شهروندان باشد.
طباطبایی مزدآبادی در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: از منظر تفکر ناب، حوزههایی که بیشترین نیاز به تخصیص بودجه در شهرهای مختلف دارند، عمدتاً به تردد شهروندان و نظام حملونقل شهری بازمیگردد.
وی در پایان سخنان خود گفت: هرچه سرمایهگذاری و توسعه در این بخشها جدیتر دنبال شود، اتلاف منابع کاهش یافته و نتایج اقدامات شهرداری بهصورت ملموستری توسط شهروندان دیده میشود. در چنین شرایطی، رضایت عمومی افزایش مییابد و شهروندان عملکرد مدیریت شهری را مثبت ارزیابی خواهند کرد.
تفکر ناب؛ مسیر گذار شهرهای ایران به مدیریت هوشمند
آنچه در این گفتوگو برجسته میشود، عبور از نگاههای سنتی و بخشینگر به بودجهریزی شهری و حرکت به سمت یک چارچوب مفهومی منسجم و آیندهنگر است. تأکید سید محسن طباطبایی مزدآبادی بر «تفکر ناب» در مدیریت شهری، در واقع پاسخی علمی و کاربردی به یکی از مهمترین چالشهای شهرهای ایران، یعنی شکاف میان منابع مالی موجود و سطح رضایت شهروندان محسوب میشود. این رویکرد نشان میدهد مسئله اصلی نه صرفاً کمبود منابع، بلکه نحوه تخصیص، اولویتبندی و کارآمدسازی هزینههاست.
در شرایطی که شهرها با مسائل پیچیدهای همچون ترافیک، آلودگی هوا، فرسودگی زیرساختها و افزایش ریسکهای ناشی از بحرانهای طبیعی مواجهاند، تفکر ناب میتواند بهعنوان یک «قطبنمای تصمیمگیری» عمل کند. تمرکز بر کاهش اتلاف منابع، افزایش بهرهوری اقتصادی و هدایت سرمایهگذاریها به حوزههای ارزشآفرین، این امکان را فراهم میسازد که هر ریال هزینهشده در بودجه شهری، اثر ملموستری در زندگی روزمره شهروندان داشته باشد.
تجربههای جهانی که در این گفتوگو به آنها اشاره شد، بهروشنی نشان میدهد شهرهایی که حملونقل عمومی، ایمنی، مدیریت بحران و هوشمندسازی را در کانون سیاستهای بودجهای خود قرار دادهاند، توانستهاند همزمان کیفیت زندگی، تابآوری شهری و اعتماد عمومی را ارتقا دهند. این الگوها پیام روشنی برای مدیریت شهری در ایران دارند: سرمایهگذاری پیشگیرانه و هدفمند، هزینه نیست، بلکه نوعی پسانداز بلندمدت برای آینده شهر است.
در نهایت، به نظر میرسد اتخاذ تفکر ناب در بودجهریزی شهری میتواند زمینهساز گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشنگر باشد؛ گذاری که نتیجه آن نهتنها توسعه متوازن شهرها، بلکه افزایش رضایت عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی در مدیریت شهری خواهد بود.
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.