حرکت در مسیر ارتقای تعاملات بین‌المللی و جهش صادرات دانش‌بنیان
به گزارش روز پنجشنبه سپهرغرب و به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، در آغازین دهه‌های قرن بیست‌ویکم، جهان شاهد دگرگونی‌های عمیقی در پایه‌های قدرت، اقتصاد و حکمرانی است. درحالی که در قرن گذشته منابع طبیعی و قدرت نظامی تعیین‌کننده جایگاه کشورها بود، امروز علم، فناوری و توانایی تبدیل دانش به ارزش اقتصادی در عرصه بین‌الملل، مرزهای قدرت ملی را تعریف می‌کند.
در همین راستا، مجموعه اقدامات راهبردی با هدف تقویت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در زیست‌بوم جهانی علم و فناوری طراحی و پیاده‌سازی شده که جزئیات آن در محورهای مختلف تعریف شده است.
براساس گزارش عملکرد سال 1404، معاونت علمی با اجرای اقدامات کلیدی در پنج محور توسعه زیرساخت‌های حقوقی، شبکه‌سازی نخبگانی، همکاری‌های پژوهشی، توسعه صادرات و ابتکارات خاص، موفق به برقراری 868 مورد همکاری با متخصصان خارج از کشور، تصویب اساسنامه سازمان توسعه همکاری‌های بین‌المللی و صادرات محصولات های‌تک به مقاصد راهبردی و زمینه‌ساز توسعه تعاملات بین‌المللی علمی و فناورانه شده است.
* توسعه زیرساخت‌های حقوقی و نهادی همکاری‌های بین‌المللی
ایجاد ساختارهای قانونی، پیش‌نیاز اساسی برای همکاری‌های پایدار است. مهم‌ترین اقدام در این بخش، تمهید مقدمات لازم جهت تصویب و ابلاغ اساسنامه «سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی» در دولت چهاردهم است. این اقدام با هدف ایجاد یک نهاد متمرکز و پاسخگو برای راهبری دیپلماسی علمی کشور صورت گرفته و زیربنای حقوقی لازم برای انسجام‌بخشی به این حوزه را فراهم آورده است.
* شبکه‌سازی و بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان و نخبگان بین‌المللی
بهره‌گیری از سرمایه انسانی به‌عنوان یک مزیت استراتژیک، از طریق پلتفرم‌های تخصصی دنبال شده است:
پلتفرم کانکت (Connect): فراهم‌سازی زمینه 868 مورد همکاری مؤثر میان متخصصان ایرانی مقیم خارج با مراکز داخلی. از این میان، 431 پروژه جایگزین خدمت سربازی، 63 پروژه آموزشی و پژوهشی (پسادکتری و فرصت مطالعاتی)، تأسیس 212 شرکت دانش‌بنیان و برگزاری 162 برنامه سخنرانی و کارگاه تخصصی، محقق شده است.
پلتفرم آی‌کانکت (i-Connect): با هدف جذب استعدادهای بین‌المللی، 66 پرونده همکاری تأیید و 165 فقره دفترچه اقامت ویژه برای متخصصان و کارآفرینان غیر ایرانی صادر شده است تا فعالیت ایشان در اکوسیستم نوآوری کشور تسهیل شود.
* توسعه همکاری‌های مشترک پژوهشی و اعزام گروه‌های فناور
با هدف تجمیع ظرفیت‌های علمی، فراخوان‌های مشترک تحقیق و توسعه با کشورهای چین، ازبکستان و آلمان برگزار و منجر به دریافت 240 طرح پژوهشی مشترک شد. همچنین از اعزام چهار گروه پژوهشی برجسته به مراکز تحقیقاتی سطح اول جهان ازجمله «سینکروترون سولیل» فرانسه، «الترا» ایتالیا و «سزامی» اردن، حمایت به عمل آمده است.
* جهش صادرات دانش‌بنیان و حضور در بازارهای جهانی
تبدیل دستاوردهای علمی به ارزش اقتصادی از طریق ورود به بازارهای جهانی، با ثبت 324 مورد حمایت در سال 1403 و 227 مورد در 9 ماهه نخست سال 1404، دنبال شده است؛ اقدامات شاخص این حوزه عبارت‌اند از:
زیرساخت‌های برون‌مرزی: تأسیس خانه نوآوری و فناوری ایران در ونزوئلا و شعبه پکن در چین و اعطای مجوز به کارگزاران مدیریت صادرات در ترکیه، ارمنستان و حوزه بالکان.
صادرات محصولات پیشرفته: انتقال فناوری «آلوگرفت و زنوگرفت» به ازبکستان، صادرات دستگاه‌های دیالیز به ونزوئلا، صادر کردن دستگاه شبیه‌ساز جراحی چشم به چین و ربات جراح سینا به کشور اندونزی.
تسهیل‌گری و توانمندسازی: ارائه 551 حمایت توانمندسازی صادراتی، برگزاری کمپ‌های بین‌المللی‌سازی در 10 استان و راه‌اندازی پلتفرم منسجم (مشابه لینکدین) برای همانندگزینی و تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی با پشتیبانی 34 کارگزار حرفه‌ای.
* ابتکارات خاص و دیپلماسی علمی در پیمان‌های راهبردی
این محور بر بهره‌گیری از فرصت‌های دیپلماتیک تمرکز دارد که شامل موارد زیر است:
کمیسیون‌های مشترک: مشارکت فعال در کارگروه‌های علم و فناوری با کشورهایی نظیر روسیه، ترکیه، عراق، مالزی، آذربایجان و ونزوئلا.
پیمان‌های بین‌المللی: ارتقای جایگاه ایران در گروه «بریکس»، همکاری با یونیسف و تعامل مستمر با سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) و آنکتاد (UNCTAD) جهت واقعی‌سازی شاخص جهانی نوآوری ایران.
نخبگان همسایه: برگزاری نخستین همایش نخبگان علمی و فرهنگی افغانستانی در بهمن 1403 با حضور 130 نفر از سرآمدان مقیم ایران جهت ایجاد بستر تعاملات دانش‌محور.
این اقدامات جامع، گواهی بر رویکرد هوشمندانه دولت چهاردهم در استفاده از ابزار علم و فناوری برای تقویت اقتدار ملی و توسعه پایدار در تراز جهانی است.