حمایت‌های بحران‌محور تا چشم‌انداز شهرک تحقیقاتی
پارک علم و فناوری استان همدان، با هدف حمایت در دوران بحران و توسعه زیرساخت‌های فناورانه، حرکت خود را برای تبدیل‌شدن به یک قطب تحقیقاتی مدرن آغاز کرده است. این مجموعه با تمرکز بر شناسایی شرکت‌های دانش‌بنیان و ایجاد بازارهای صادراتی در کشورهای منطقه، اکنون می‌کوشد تا زنجیره‌ی کامل تبدیل «ایده به صنعت» را در تمامی شهرستان‌های استان محقق کند.
در جهان معاصر، تعاریف سنتی از توانمندی اقتصادی که صرفاً بر پایه منابع طبیعی، نیروی کار و سرمایه‌های فیزیکی استوار بود، جای خود را به مفهومی بنیادین تحت عنوان اقتصاد دانش‌بنیان داده است. بر پایه این اصل دانش و نوآوری نه‌تنها به‌عنوان یک منبع تولید، بلکه به‌عنوان اصلی‌ترین عامل ایجاد ارزش افزوده و مزیت رقابتی در سطح بین‌المللی شناخته می‌شوند. در این میان، پارک‌های علم و فناوری به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین نهادهای تمدن‌ساز در عرصه فناوری نقشی محوری در پیوند زدن ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌ها به نیازهای واقعی صنعت و بازار ایفا می‌کنند.
اهمیت پارک‌های علم و فناوری از آن جهت است که این نهادها زیست‌بومی تخصصی برای رشد و بالندگی شرکت‌های نوپا (استارت‌آپ‌ها) و مجموعه‌های فناور فراهم می‌کنند. در واقع، این پارک‌ها بسترهایی مستحکم هستند که امکان می‌دهند ایده‌های انتزاعی و نظریه‌های علمی، پس از عبور از فرآیندهای تحقیق و توسعه (R&D)، به محصولات و خدماتی تبدیل شوند که در زندگی روزمره مردم و پیشرفت زیرساخت‌های کشور نمود داشته باشند.
در نبود چنین بسترهایی، بسیاری از نخبگان و صاحبان ایده در مواجهه با پیچیدگی‌های اداری، چالش‌های بازاریابی و خطرهای بالای مالی در ابتدای مسیر دچار شکست می‌شوند یا ناچار به مهاجرت خواهند شد. از این رو، پارک‌های فناوری با ارائه چتر حمایتی شامل معافیت‌های قانونی، مشاوره‌های تخصصی، منتورینگ و تأمین زیرساخت‌های آزمایشگاهی، در حقیقت ضریب موفقیت اقتصاد ملی را افزایش می‌دهند.
علاوه بر این، از منظر توسعه منطقه‌ای، پارک‌های علم و فناوری کانون‌های اصلی ایجاد اشتغال پایدار برای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و جلوگیری از خروج سرمایه‌های انسانی به شمار می‌روند. این مراکز با ایجاد تمرکز جغرافیایی میان متخصصان، زمینه‌ساز شکل‌گیری «خوشه‌های فناوری» می‌شوند؛ خوشه‌هایی که در آن شرکت‌ها از طریق همکاری و هم‌افزایی، هزینه‌های تولید را کاهش داده و کیفیت محصولات خود را به استانداردهای جهانی نزدیک می‌کنند. در ایران نیز با توجه به اسناد بالادستی و ضرورت فاصله گرفتن از اقتصاد نفتی، تقویت این پارک‌ها به معنای مجهز کردن کشور به سلاح «فناوری بومی» است.
بر همین اساس و با توجه به اهمیت این جایگاه، برآن شدیم تا گفت‌وگویی با ابراهیم احمدی، رئیس پارک علم و فناوری همدان، درباره تلاش‌های انجام‌شده و اولویت‌های پیش‌رو داشته باشیم که در ادامه می‌خوانید:
*نقشه راه زیست‌بوم فناوری همدان؛ از توزیع جغرافیایی تا پیشتازی در بازارهای جهانی
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان با ترسیم تصویری جامع از وضعیت فعلی شرکت‌های فناور، به بررسی گستره فعالیت‌ها و توزیع راهبردی این مجموعه‌ها پرداخت و با بیان اینکه در حال حاضر بیش از 400 شرکت زیر چتر حمایتی این پارک فعال هستند، تأکید کرد: هدف پارک ایجاد شبکه‌ای متراکم از نوآوری در سراسر استان است.
دکتر ابراهیم احمدی در تشریح مدل استقرار شرکت‌ها تصریح کرد: رویکرد پارک تنها تمرکز بر مرکز استان نیست، بلکه با نگاهی عدالت‌محور و توسعه‌گرا، مراکز رشد در شهرستان‌های مختلف ازجمله رزن، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ و لالجین فعال شده‌اند.
وی با اشاره به اینکه این مراکز رشد در واقع بازوهای اجرایی پارک در مناطق مختلف هستند، خاطرنشان کرد: این مدل استقرار باعث شده استعدادهای محلی در هر شهرستان شناسایی شود و فرصت‌های رشد فناورانه به نقاط دورتر استان نیز گسترش یابد.
وی همچنین به همکاری‌های راهبردی با دانشگاه بوعلی‌سینا و مرکز تحقیقات کشاورزی همدان اشاره و بیان کرد: این تفاهم‌نامه‌ها پیوند میان دانشگاه، پژوهشگاه و صنعت را تقویت کرده و به شکل‌گیری مراکز رشد تخصصی‌تر منجر شده است.
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان درباره تنوع حوزه‌های فعالیتی اظهار کرد: شرکت‌های مستقر در این مجموعه در 9 حوزه کلیدی فعالیت می‌کنند.
احمدی با تشریح فعالیت این حوزه‌ها، بر اهمیت بخش‌های آی‌تی (IT)، مکانیک، کشاورزی، صنایع غذایی، پزشکی و گیاهان دارویی تأکید کرد و گفت: این تنوع نشان‌دهنده ظرفیت‌های گوناگون استان همدان است و پارک تلاش می‌کند در هر یک از این حوزه‌ها شرکت‌هایی را پرورش دهد که بتوانند به سطح بالندگی برسند.
وی یکی از نقاط قوت این زیست‌بوم را حضور در بازارهای بین‌المللی دانست و با اشاره به دستاوردهای صادراتی شرکت‌ها عنوان کرد: برخی از این مجموعه‌ها توانسته‌اند از مرزهای داخلی عبور کرده و در بازارهای ازبکستان، پاکستان، عراق و امارات جایگاه خود را تثبیت کنند.
او در این راستا به نمونه‌های موفق اشاره کرد و گفت: ازجمله این شرکت‌ها، «الوند مدار» است که با رویکردی جسورانه توانسته یک مجموعه صنعتی در ترکیه تأسیس کرده و محصولات خود را به‌صورت مستقیم صادر کند.
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان همچنین به فعالیت یک شرکت موفق در عرصه ماشین‌آلات کشاورزی با مدیریت یک بانوی نخبه در این پارک اشاره کرد و افزود: محصولات این شرکت در کشورهای حاشیه دریای خزر و ازبکستان با استقبال روبه‌رو شده است.
احمدی در ادامه با اشاره به فعالیت موفق شرکت دانش‌بنیان «پایا بسپار» گفت: این شرکت با ایجاد ارتباطات تجاری فعال با پاکستان، خدمات و محصولات فناورانه خود را به خارج از مرزها منتقل کرده است.
او تأکید کرد: این موفقیت‌ها گواهی بر توانمندی مهندسان و کارآفرینان استان همدان در رقابت با استانداردهای جهانی است.
*مدیریت بحران و مسئولیت اجتماعی؛ تکیه‌گاه پارک در دوران جنگ و محدودیت‌ها
رئیس پارک علم و فناوری در ادامه با رویکردی تحلیلی به بررسی چالش‌های پیش‌روی شرکت‌ها در دوران جنگ پرداخت و تصریح کرد: در چنین شرایطی، نقش پارک از یک نهاد اداری به یک «سپر حمایتی» تغییر می‌کند.
احمدی با بیان اینکه محدودیت‌های اقتصادی در دوران جنگ می‌تواند منجر به شکست شرکت‌های نوپا شود، اظهار کرد: پارک برای کاهش فشار بر مجموعه‌ها، تصمیم به اتخاذ سیاست‌های تسهیل‌کننده گرفت.
وی در این‌باره توضیح داد: طبق روال معمول، قراردادهای اجاره شرکت‌ها در پایان اسفندماه به پایان می‌رسد و با نرخ‌های جدید تمدید می‌شود، اما امسال با توجه به شرایط بحرانی، تصمیم گرفته شد تمامی قراردادها تا پایان خردادماه و با همان نرخ‌های سال گذشته (سال 1404) تمدید شود.
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان این اقدام را نوعی حمایت مستقیم مالی دانست که با هدف جلوگیری از افزایش فشار هزینه‌های جاری بر شرکت‌ها در دوران بی‌ثباتی اقتصادی انجام شد و گفت: علاوه بر این، پارک در زمینه مطالبات مربوط به تسهیلات و اجاره‌بها نیز سیاست امهال را در پیش گرفت.
احمدی اظهار کرد: تصمیم گرفتیم در سه‌ماهه نخست بهار هیچ‌گونه اقدامی برای وصول مطالبات انجام ندهیم تا شرکت‌ها بتوانند تمرکز خود را بر حفظ کسب‌وکار و بازسازی زیرساخت‌هایشان بگذارند.
*یکی از حیاتی‌ترین اقدامات پارک در دوران بحران، حمایت از زیرساخت‌های دیجیتال بود
وی با اشاره به اینکه بیشتر شرکت‌های فعال در حوزه آی‌تی به‌دلیل قطع اینترنت با چالش‌های جدی روبه‌رو شده بودند، خاطرنشان کرد: پارک با اقدام سریع و پیگیری‌های گسترده توانست دسترسی این شرکت‌ها به اینترنت را در کوتاه‌ترین زمان ممکن برقرار کند.
وی بیان کرد: در دنیای امروز، قطع اینترنت برای یک شرکت آی‌تی به معنای توقف کامل تولید و ارائه خدمات است و پارک با درک این موضوع، بازگشت دسترسی دیجیتال را در اولویت قرار داد.
این مقام مسئول همچنین به حمایت‌های اداری و رفاهی اشاره کرد و افزود: در راستای پشتیبانی از نیروی انسانی این شرکت‌ها، اقداماتی در زمینه مسائل بیمه تأمین اجتماعی انجام شد.
احمدی تأکید کرد: علاوه بر این، پارک در این ایام به‌عنوان یک پل ارتباطی عمل کرد و شرکت‌ها را برای دریافت تسهیلات ویژه به استانداری و اداره اقتصاد معرفی کرد تا بتوانند از منابع دولتی برای بقا و رشد در دوران جنگ بهره‌مند شوند.
وی با بیان اینکه ساختار پارک اساساً ساختاری حمایتی است و وظیفه دارد در هر شرایطی، از جمله در سخت‌ترین شرایط جنگی، محیطی امن و پشتیبان برای فناوران فراهم کند، اذعان کرد: یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های شرکت‌های فناور، بازاریابی و کسب اعتبار رسمی است.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از شرکت‌ها در تولید محصول موفق هستند اما در فروش و بازاریابی با مشکل مواجه می‌شوند، اظهار کرد: پارک رویکردی جامع برای حل این مسئله در پیش گرفته است.
رئیس پارک علم و فناوری همدان با بیان اینکه تدارکات در این راستا دو محور اصلی را دنبال می‌کند، خاطرنشان کرد: نخست، توانمندسازی داخلی از طریق آموزش است و در این زمینه برگزاری دوره‌های کسب‌وکار با حضور مدرسین برجسته و موفق، بخشی از استراتژی پارک به شمار می‌رود.
احمدی ادامه داد: هدف این است که کارآفرینان بتوانند مدل‌های کسب‌وکار خود را بهینه کنند و با روش‌های روز دنیا در زمینه فروش و جذب سرمایه آشنا شوند.
وی با بیان اینکه محور دوم، ایجاد «پل‌های تجاری» است، خاطرنشان کرد: پارک در تلاش است ارتباط شرکت‌ها را با کارگزاران تجاری معتبر در بازارهای راهبردی مانند عراق و دبی برقرار کند.
وی تأکید کرد: این کارگزاران می‌توانند به عنوان بازوی اجرایی، محصولات همدانی را به بازارهای جهانی معرفی کرده و مسیر صادرات را کوتاه‌تر کنند.
رئیس پارک علم و فناوری همدان در بحث اعتباربخشی بر اهمیت گواهی دانش‌بنیان تأکید کرد و آن را کلید اصلی رقابت‌پذیری در بازارهای داخلی و بین‌المللی دانست. احمدی با اشاره به اینکه در حال حاضر تعداد شرکت‌های دارای این گواهی در استان حدود 89 شرکت است، عنوان کرد: این رقم قطعاً کمتر از ظرفیت واقعی استان است. بر همین اساس، در سفر سال گذشته دکتر افشین، مصوبه‌ای در قالب طرحی با عنوان «نوشناس» به تصویب رسید. هدف این طرح شناسایی و جذب شرکت‌های موفق و واجد شرایط برای ورود به مسیر دانش‌بنیان شدن است.
احمدی افزود: اکنون در مرحله غربالگری قرار داریم و مجموعه‌ای از شرکت‌های برگزیده را به معاونت علمی معرفی کرده‌ایم. تلاش ما این است که فرایند تبدیل شدن به شرکت دانش‌بنیان برای مجموعه‌هایی که شرایط اولیه را دارند، تسهیل شود.
وی با بیان اینکه امیدوار است در آینده‌ای نزدیک شاهد افزایش چشمگیر تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان در استان باشیم، تصریح کرد: این افزایش باید نه‌تنها در کمیت، بلکه در کیفیت و سطح فناوری محصولات نیز نمود داشته باشد.
رئیس پارک علم و فناوری همدان با اشاره به تنوع منابع حمایتی در حوزه مالی افزود: پارک تلاش می‌کند دسترسی شرکت‌ها را به منابعی مانند «تبصره 18»، منابع داخلی پارک و خطوط اعتباری «صندوق نوآوری و شکوفایی» فراهم کند.
احمدی تأکید کرد: این تنوع منابع مالی باعث می‌شود هر شرکت، متناسب با مرحله رشد خود، از منبع مناسب بهره‌مند شود.
*انقلاب زیرساختی؛ از رفع بن‌بست‌های اعتباری تا چشم‌انداز «شهرک تحقیقاتی»
وی در ادامه به دستاوردهای زیرساختی و چشم‌انداز آینده پرداخت و با اشاره به اینکه اسفندماه سال گذشته با محدودیت‌های شدید بودجه‌ای همراه بود و بسیاری از پروژه‌های عمرانی در کشور متوقف شده بودند، خاطرنشان کرد: پارک فناوری همدان توانست با تکیه بر همدلی و پیگیری‌های مستمر، این بن‌بست را برطرف کند.
رئیس پارک علم و فناوری با قدردانی از حمایت‌های استاندار، معاونان و مدیران کل استان اظهار کرد: به‌دلیل این همسویی مدیریتی، بودجه‌های تملک دارایی و عمرانی پارک نه‌تنها تأمین شد، بلکه در برخی موارد بیش از 100 درصد تخصیص یافت.
احمدی با اشاره به روند اجرای پروژه‌ها گفت: در حال حاضر پارک فناوری همدان یکی از معدود دستگاه‌های استانی است که چندین پروژه عمرانی را به‌طور هم‌زمان و با سرعت بالا در دست اجرا دارد.
وی با ابراز اینکه یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اخیر، حل مشکل «اراضی پارک» است، تشریح کرد: چالش‌های فنی و اعتباری مربوط به این زمین‌ها سال‌ها به‌عنوان مانعی جدی مطرح بود که اکنون به‌طور کامل برطرف شده است.
رئیس پارک علم و فناوری استان همدان خاطرنشان کرد: پس از انتشار فراخوان، 40 شرکت درخواست خود را برای دریافت زمین ارائه کردند و پارک در حال حاضر در مرحله ارزیابی قرار دارد تا در گام نخست، 12 تا 17 قطعه زمین را به شرکت‌های واجد شرایط واگذار کند.
احمدی با ترسیم چشم‌انداز آینده، هدف نهایی را تبدیل این مجموعه از یک «پارک» ساده به یک «شهرک تحقیقاتی» دانست و با بیان اینکه در این مسیر اقدامات نوآورانه‌ای در دستور کار قرار گرفته، تصریح کرد: ازجمله این اقدامات می‌توان به راه‌اندازی استودیوی تولید محتوا برای کمک به بازاریابی دیجیتال شرکت‌ها و ایجاد فضاهای کار اشتراکی برای ترویج فرهنگ همکاری و تبادل ایده میان استارت‌آپ‌ها اشاره کرد.
وی همچنین با اشاره به حمایت‌های وزارت علوم خبر داد: در حال حاضر 12 سوله کارگاهی در دست ساخت است که قرار است تا پایان سال جاری به متقاضیان واگذار شود.
وی تأکید کرد: این سوله‌ها آخرین بخش از پازل زیرساختی پارک به شمار می‌روند، زیرا هدف ما تکمیل زنجیره حمایت‌های زیرساختی است؛ به‌گونه‌ای که شرکت‌ها از زمان شکل‌گیری در فضای اداری، برای توسعه به فضای کارگاهی و در نهایت برای تولید صنعتی به اراضی پارک دسترسی داشته باشند.
وی در پایان با ابراز امیدواری نسبت به نقش این زیرساخت‌ها در رشد فناوران استان تأکید کرد: پارک علم و فناوری همواره در کنار شرکت‌ها خواهد بود تا مسیر تبدیل ایده به محصول و محصول به صادرات هموارتر شود.
مع‌الوصف با توجه به آنچه گفته شد؛ تحولات اخیر در پارک علم و فناوری استان همدان، فراتر از یک تغییرات اداری یا توسعه زیرساختی ساده، یک تغییر اساسی در نگاه به نوآوری است. این مسیر، روایتی از ایستادگی در برابر ناملایمات اقتصادی و بحران‌های سخت بود؛ روزهایی که در آن، پارک نه‌تنها به عنوان یک نهاد نظارتی، بلکه به‌عنوان «سپر حمایتی» و پناهگاهی برای فناوران عمل کرد تا امیدهای فناورانه در قالب ایده‌ها در برابر محدودیت‌ها از هرچه خارج نشوند. از امهال طلب‌ها در روزهای دشوار تا گشودن درهای بازارهای جهانی در امارات و ازبکستان، همگی گواه این حقیقت است که وقتی اراده مدیریتی با چشم‌اندازی بلندمدت گره بخورد، هیچ بن‌بستی تخریب‌ناپذیر نیست.
امروز، پارک فناوری همدان در آستانه یک دگرگونی تاریخی قرار دارد. تبدیل شدن به یک «شهرک تحقیقاتی مدرن»، تنها یک تغییر در نام یا عنوان نیست، بلکه خلق یک «زیست‌بوم رویایی» است. ما اکنون شاهد تکمیل یک زنجیره طلایی هستیم؛ زنجیره‌ای که در آن، فناور جوان از لحظه تولد ایده‌اش در یک فضای اداری کوچک، برای رشد به فضای کارگاهی دسترسی دارد و در نهایت برای تبدیل شدن به یک غول صنعتی، زمین و بستر لازم را در اختیار می‌گیرد. این یعنی پایان دوران «ترس از شکست» و آغاز دوران «جسارت برای خلق».
این مسیر، دعوتی است برای تمام نخبگان و کارآفرینان استان همدان تا دوباره به توانمندی‌های خود ایمان بیاورند. اکنون که بن‌بست‌های اعتباری شکسته شده، اراضی واگذار شده و پل‌های تجاری به بازارهای جهانی زده شده، دیگر هیچ بهانه‌ای برای توقف باقی نمانده. هدف ما روشن است؛ تبدیل همدان به قطب پیشران اقتصاد دانش‌بنیان در غرب کشور، به‌گونه‌ای که هر ایده خام در این خاک، مسیر همواری را تا تبدیل شدن به محصول و صادرات طی کند.
ما با اطمینان می‌گوییم که این مسیر، تنها آغازِ یک سفر بزرگ است؛ سفری که در آن، دانش، تخصص و اراده فناوران همدانی، نام این استان را در نقشه نوآوری جهانی به ثبت می‌رساند. پارک علم و فناوری، بیش از هر زمان دیگری، آماده است تا شانه به شانه شما، رویای تبدیل «ایده به صنعت» و «صنعت به صادرات» را به واقعیت تبدیل کند.
