ارمغان تاریک مدگرایی برای نسلجدید
شلوارهایی که از چند ناحیه پاره هستند و بدن را نمایان میکنند و امروزه به مدد مدهای مختلف که غالب آنها برگرفته از فرهنگ و الگوی غربی است، میتوان شاهد لباسهایی با مدلها، مارکها و کلماتی بیگانه و مفاهیم نامتعارف بود که بسیاری از همین جوانها حتی معنا و مفهوم آنها را نمیدانند اما از آن استفاده میکنند.
لباسهایی که کمکم به انتخاب اول جوانان و نوجوانان تبدیل شده است.مدلهای عجیبوغریبی که بسیاری ازجامعهشناسان علت گرایش جوانان به آنها را تفکر در متمایزشدن از جامعه میدانند. اما مصداق متفاوتبودن گاهی با ناهنجار جلوهکردن یا خودنماییهای زننده و پیروی از مدلها و الگوهای نامتعارف همراه میشود و به جای اینکه شخص آراسته و زیبا شود، زننده به نظر میرسد.
مد و مدگرایی پدیده دنیای مدرن است، هرچند در تمدنهای بزرگ ودرتمام اعصار نشانههایی از آن دیده شده و علاقه انسان به متفاوت و نو بودن از میل به تغییر پدید میآید اما این تعریف هماکنون در جامعه ما و میان جوانان شکلی تقلیدی و گاه غیرمتعارف گرفته است. این موضوع باعث شده تا جوانان و نوجوانان به رفتارها وهنجارهای متضاد با ارزشهای جامعه رویآورند. بههرحال مد یک رفتار اجتماعی است و در جایی خطرناک میشود که شکلی افراطی به خودبگیرد. این موضوع تاجایی پیش میرود که حس تنوعطلبی توأم با گرایش به خودنمایی را در محیطهای مختلف از خود نشان دهد. شاید امروزه مد و مدگرایی نهتنها در نوع پوشش جوانان، بلکه در بخشهای مختلفی از زندگی آنها تأثیرگذار بوده و تبدیل به دغدغه اصلی شده است. اما حالا سؤال اینجاست که آیا تعارضی بین زیبایی و مدگرایی وجود دارد؟
*مدگرایی جوانان، نظام هویتی متفاوت
هرگاه در مورد نسل جوان صحبت میکنیم باید بدانیم که فرد در این دوران گرایش زیادی به استقلال در رفتار، اندیشیدن، سبکزندگی و حتی نوع پوشش خود دارد.
دکتر فاطمه موسویویایه، جامعهشناس مسائل اجتماعی با اشاره به استفاده جوانان از مد برای نشاندادن استقلال نیز میگوید: «در همه کشورهای توسعهیافته، مد مخصوصاً در بین جوانان شیوهای برای نشاندادن سلیقه، استقلال و حتی به نوعی مقاومت در برابر فرهنگ والدینشان بهشمار میرود. یعنی آنان با استفاده از مد میخواهند نشان دهند که ما متفاوت از پدر و مادرمان فکر میکنیم و سلایق و علایق مختلفی داریم. بهصورتکلی جوان با استفاده از مد، نظام معنایی و هویتی متفاوتی را برای خود رقم میزند.» بنابراین جوان برای اینکه بتواند این استقلال را به اطرافیان خود نشان دهد و اگر راههای بروز استعدادش انسداد یافته باشد به مد روی میآورد.
*نقش والدین در مواجهه با مدهای نامتعارف
درگذشته جوانان از نحوه گفتار و رفتار گرفته تا پوشش، تحت تأثیر مستقیم والدین بودند؛ اما امروزه اینگونه نیست. موسویویایه هم بر این باور است که دقیقاً این نسل از لباسها و مدهایی بهره میبرند که والدین و حتی اطرافیانشان آنها را زشت میپندارند و درحقیقت با لباس پوشیدن خود میخواهند یک سبکزندگی و الگوی هویتی متفاوتی را نشان دهند.
با این حال مد هرچه باشد، خوب یا بد، نکته مهم شیوه برخورد با آن است و در تأیید یا رد آن نباید افراطی یا احساسی برخورد کرد و بهنظر میرسد که نقش والدین در این خصوص و نوع مواجهه آنان نیز دارای اهمیت است.
این جامعهشناس هم دراینباره عنوان میکند: ما بهعنوان یک والد نمیتوانیم سلایق خودمان را به نسل جدید تحمیل کنیم؛ اما واقعیت این است که هرچه والدین در این خصوص حساستر شوند و سختگیری بیشتری داشته باشند، اصرار جوان و نوجوان برای نشاندادن استقلال و بزرگشدن با استفاده از مد بیشتر میشود.
*حدود هر جامعه برای مدگرایی
در هر جامعهای متناسب با عرف و فرهنگ آن کشور، نوع پوشش و ظاهر فیزیکی، مدل مو و آرایش چهره، حد و حدودی دارد که البته پذیرفتهشده است. حد و حدود ظاهر و فیزیک مردم جامعه، به نوعی هنجار اجتماعی و سرپیچی از آن و استفاده از مدلهای نامتناسب با آن، ناهنجار و نامتعارف محسوب میشود. البته فاطمه موسویویایه میگوید: از آنجا که نظامهای زیباشناختی تغییر میکنند، مدها هم دچار تغییر و تحول میشوند و بههمین سبب مدهایی که برای ما والدین زیبا نیست برای جوانان زیبا به نظر میرسد، چراکه معیارهای زیباشناختی آنان متفاوت است.
وی همچنین معتقد است که چندین سال پیش نیز این معیارها بسیار متفاوت بوده و این موضوع مربوط به بخشی از تغییرات فرهنگی در هر جامعه است. بههرحال انسان، زیبایی و پوشیدن لباسهای بهروز و مرتببودن را دوست دارد، اما طرز لباس پوشیدن هر آدمی گویای شخصیت اوست. بسیاری از جوانان بهاشتباه راز زیبایی و متفاوت بودن را در پوشیدن لباسهای نامتعارف میدانند، درصورتیکه شاید بشود به گونه دیگری و متناسب با فرهنگ کشور، متفاوت، زیبا و اصیل بود.
*تهمینه سبحانیشاد