روایت یک مسیر فناورانه ایرانی با استفاده از ریزمولکول‌ها
همدان از دیرباز مهد پرورش گیاهان دارویی و تولید داروهای گیاهی بوده است؛ به‌نحوی که حتی غذاهای مردم این خطه از کشور نیز از قدیم‌الایام با نگاه به آن‌ها، شکل گرفته‌اند. ازاین‌رو امروزه بخشی از شرکت‌های دانش‌بنیان نیز با بهره بردن از این پیشینه غنی و با مد فناوری روز، به دنبال ارائه محصولات فناورانه هستند؛ یکی از بازارهای پُررونق در این حوزه، بازار محصولات بهداشتی و آرایشی است که محصولات آن درصورت گیاه‌پایه بودن، از استقبال خوب مردم برخوردار خواهند بود. وقتی نگاهی به آمار مصرف لوازم آرایشی کنیم، خواهیم دید که این صنعت همیشه جزء صنایع پُرمخاطب بوده، به‌نحوی که صنعت لوازم آرایشی با داشتن 40 تولیدکننده داخلی، سهم 45 میلیون دلاری از سبد صادرات غیر نفتی ایران دارد و میزان مصرف لوازم آرایش در کشور 2.1 میلیارد دلار برآورد می‌شود.
شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان در این زمینه به همت جمعی از جوانان همدانی از سال 97 آغاز به فعالیت کرده است و با استفاده از فناوری ریزملکول‌ها، توانسته محصولاتی برای سلامت بیشتر پوست و مو ارائه دهد؛ آنچه در ادامه می‌خوانید، متن گفت‌وگو با مصطفی چراغی، جوان فناور همدانی بوده که چراغ این شرکت دانش‌بنیان را روشن کرده است:
این جوان فناور همدانی ضمن تشریح روند آغاز فعالیت شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان، اظهار کرد: اواخر سال 1397 و اوایل سال 1398 شرکت را به ثبت رساندیم و فعالیت خود را در حوزه داروها و محصولات آرایشی- بهداشتی گیاهی، آغاز کردیم؛ شروع کار ما هم‌زمان با اوج شیوع کرونا بود و در ابتدا با یک یا دو محصول وارد بازار شدیم. طبیعتاً شرایط آن مقطع و محدودیت‌های موجود باعث شد مسیر توسعه کمی کُند شود، اما پس از آن به‌تدریج روی ریل اصلی قرار گرفتیم.
مصطفی چراغی افزود: درحال حاضر برای سه تا چهار محصول بهداشتی موفق به دریافت مجوز شده‌ایم و در حوزه دارو نیز برای دو تا سه محصول دیگر در مرحله کسب مجوز قرار داریم؛ علاوه‌بر این، چند محصول جدید نیز فرموله شده که نمونه‌های آزمایشگاهی آن‌ها تولید شده و درحال آماده‌سازی برای ارائه پرونده به سازمان غذا و دارو هستیم تا فرآیند گرفتن مجوز آن‌ها نیز طی شود.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان در پاسخ به پرسشی درباره تخصص گروه و حوزه فعالیت شرکت گفت: تخصص اصلی بنده در حوزه منابع طبیعی و به‌طور مشخص گیاهان دارویی است. در گروه ما نیز افراد متخصص در حوزه سلامت حضور دارند؛ مسئول فنی شرکت کارشناس شیمی است و در بخش دارویی نیز از همکاری پزشک داروساز بهره می‌بریم.
وی در ادامه درباره فناوری‌های مورد استفاده در محصولات شرکت اظهار کرد: تلاش کرده‌ایم از فناوری‌های روز دنیا استفاده کنیم؛ درحال حاضر برای یکی دو محصول فناورانه، فرآیند ثبت اختراع داخلی را آغاز کرده‌ایم و پس از آن ثبت بین‌المللی را نیز دنبال خواهیم کرد. یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ما، مربوط به حوزه ریزش مو است که محصول آن با استفاده از جلبک استرینا و با روش ریزمولکولی، تولید شده است. در این محصول ترکیبات ریزمولکول‌شده بدون استفاده از مواد شیمیایی مانند ماینوکسیدیل، تولید شده‌اند که بازخورد بسیار خوبی از مصرف‌کنندگان دریافت کرده‌ایم.
مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان که با برند زه‌سان محصول تولید می‌کند، ادامه داد: این طرح فناورانه در دو تا سه جشنواره ارائه شده و در یکی از جشنواره‌ها به‌عنوان طرح فناورانه با بالاترین سطح، مورد ارزیابی قرار گرفت؛ در نمایشگاه پژوهش تهران که امسال برگزار شد نیز استقبال و سطح بازخوردها، بسیار مطلوب بود. ازنظر فرایند تولید، ما از دستگاه‌های جدیدی استفاده می‌کنیم که طی چهار تا پنج سال اخیر در دنیا رواج یافته‌اند. این فناوری در عصاره‌گیری باعث ریزمولکولی شدن ترکیبات، افزایش جذب، کاهش عوارض جانبی و مقرون‌به‌صرفه بودن محصول نهایی می‌شود که تاکنون دو تا سه محصول براساس این فناوری موفق به دریافت مجوز شده‌اند.
چراغی گفت: یکی از محصولات ما محلول پیشگیری از ریزش مو، تقویت‌کننده و کمک‌کننده به رشد مجدد مو بوده که بر پایه جلبک و مجموعه‌ای از عصاره‌های گیاهی تولید شده است؛ محصول دوم، کرم ضد چروک است که از جلبک استرینا تهیه شده و خاصیت آب‌رسانی، تقویت‌کنندگی و سفت‌کنندگی پوست دارد و تاکنون برای آن دو مجوز دریافت کرده‌ایم.
وی افزود: اکنون برای کرم ترک پا و محصولات مرتبط با عفونت‌های قارچی پا درحال کسب مجوز هستیم؛ همچنین یک شامپو بر پایه جلبک فرموله کرده‌ایم و پرونده آن را برای بررسی به سازمان غذا و دارو ارائه داده‌ایم. علاوه‌بر این، لوسیون ضد ریزش و تغذیه‌کننده ابرو و مژه نیز از همین جلبک طراحی شده است. درمجموع، ما یک سبد محصولی مبتنی بر جلبک استرینا با فناوری ریزمولکولی و نانو داریم که شامل پنج تا شش محصول مختلف می‌شود. درحال حاضر پرونده کرم ترک‌های پاشنه و کف پا ارسال شده و امیدواریم به‌زودی مجوز آن نیز صادر شود.
چراغی در پاسخ به این سؤال که آیا محصولات مشابه تولید شما در کشور یا جهان وجود دارد؟ تأکید کرد: در مورد محصول ریزش مو، خیر؛ نه در داخل کشور و نه در سطح جهان، نمونه‌ای با این فناوری و این ترکیب وجود ندارد. اگرچه عصاره‌گیری از جلبک در دنیا انجام می‌شود، اما ریزمولکولی کردن آن و استفاده هدفمند از این عصاره‌ها با رویکرد مذکور، برای نخستین‌بار در مجموعه ما انجام شده است.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان در ادامه درباره استفاده از گیاهان بومی توضیح داد: ما در محصولاتمان از گیاهان بومی داخل کشور استفاده می‌کنیم که ترکیبی از سه مؤلفه اصلی را دربرمی‌گیرد؛ هم ویتامینه هستند، هم عصاره جلبک دارند و هم عصاره‌های گیاهی. نکته مهم این است که همه این ترکیبات به‌صورت کاملاً ریزمولکول‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرند. کرم جلبک با ساختار ریزمولکولی‌شده، برای نخستین‌بار با این تکنیک تولید شده است؛ البته امکان دارد محصولات مشابهی وجود داشته باشد، اما تفاوت اصلی ما در نوع عصاره‌گیری و تکنیک ریزمولکولی‌سازی است که ساختار و کارآیی محصول را متمایز می‌کند.
وی در پاسخ به پرسش درباره میزان اشتغال‌زایی این مجموعه گفت: درحال حاضر به‌صورت مستقیم حدود چهار تا پنج نفر با ما همکاری دارند؛ شامل نیروهای فنی و افرادی که در فرآیند تولید کمک می‌کنند. به‌صورت غیر مستقیم نیز به‌ویژه در حوزه تولید محتوا و فعالیت در فضای مجازی، با یک گروه قرارداد همکاری داریم که خودِ آن گروه حدود 10 تا 15 نفر نیرو دارد؛ بنابراین اگر به‌صورت کلی بخواهیم جمع‌بندی کنیم، به‌طور مستقیم چهار تا پنج نفر و به‌صورت غیر مستقیم حدود 15 تا 20 نفر از فعالیت این مجموعه منتفع شده‌اند.
چراغی درباره سرمایه اولیه و وضعیت فعلی سرمایه‌گذاری شرکت توضیح داد: سرمایه شروع به کار ما در حد سرمایه ثابت ثبت شرکت بود و فعالیت را با فضایی در حدود 300 تا 400 متر آغاز کردیم؛ پس از آن با دریافت تسهیلات، مجموعه را ارتقا دادیم. درحال حاضر حداقل سرمایه مجموعه بین چهار تا پنج میلیارد تومان برآورد می‌شود. امیدواریم با افزایش تولید و فروش محصولات، این سرمایه چندبرابر بازگردد و بتوانیم دامنه فعالیت‌ها و تولیدات را گسترش دهیم.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان در تشریح برنامه‌های توسعه‌ای شرکت گفت: ما به‌طور کلی در حوزه دارو، سلامت، بهداشت و درمان فعالیت می‌کنیم؛ محصولات ما قابلیت عرضه در داروخانه‌ها، عطاری‌ها، سالن‌های آرایشی- بهداشتی، فروشگاه‌های لوازم بهداشتی و حتی مراکز تجهیزات پزشکی را دارند، مشروط بر اینکه مجوزهای لازم را دریافت کرده باشند. بخش عمده‌ای از محصولات ما با استانداردهایی طراحی شده‌اند که امکان استفاده برای کودکان، زنان و مردان را فراهم می‌کند و ازنظر ایمنی و کیفیت، گستره وسیعی از مخاطبان را پوشش می‌دهد.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا برنامه‌ای برای تولید محصولات دارویی خاص وجود دارد؟ اظهار کرد: در بخش ایده‌های ثبت‌شده در پارک علم و فناوری، محصولاتی مانند معجون رفع ناباروری آقایان و شربت رفع سنگ کلیه نیز پیش‌بینی شده است. این دو محصول جزء محصولات دارویی ما محسوب می‌شوند که فرآیند کسب مجوز آن‌ها زمان‌بر شده است؛ به دلایل مختلف ازجمله پیچیدگی پرونده‌ها و شرایط سازمان غذا و دارو، این مسیر طولانی شده، اما همچنان درحال پیگیری است.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان افزود: سال گذشته در سه جشنواره حضور داشتیم که جزء 10 طرح برتر قرار گرفتیم و یکی از طرح‌ها نیز رتبه برتر استانی را کسب کرد. درخصوص محصول مرتبط با سنگ کلیه، با چند پزشک درحال همکاری و آنالیز علمی هستیم تا این محصول به‌عنوان موضوع پایان‌نامه یکی از پزشکان، در حوزه طب صنعتی یا سلامت، کار شود. هدف ما این است که فرآیند کار کاملاً علمی، اخلاق‌محور و مبتنی بر مقاله پیش برود. حدود چهار سال است که روی این محصول کار می‌کنیم؛ با وجود مشکلات و تأخیرها، بازخوردهای بسیار مثبتی دریافت کرده‌ایم، اما همچنان در مرحله کسب مجوز قرار داریم و امیدواریم به‌زودی بتوانیم آن را وارد بازار کنیم.
چراغی در پاسخ به پرسش درباره نیازهای حمایتی برای ادامه مسیر گفت: براساس عارضه‌یابی که خودمان انجام داده‌ایم، نیازهای حمایتی ما در سه محور اصلی خلاصه می‌شود؛ نخست، تسهیل و تسریع در فرآیند کسب مجوزها از سازمان غذا و دارو. دوم، تأمین فضای کارگاهی مناسب برای توسعه فعالیت‌ها و سوم، سرمایه‌گذاری یا مشارکت، به‌ویژه در قالب سرمایه در گردش و نه صرفاً سرمایه ثابت. اگر این حمایت‌ها محقق شود، قطعاً توان تولید، گردش مالی و ظرفیت توسعه مجموعه به‌طور قابل‌توجهی افزایش خواهد یافت.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان درباره اقدامات انجام‌شده در این زمینه نیز ابراز کرد: ما در هریک از این حوزه‌ها متناسب با شرایط، اقداماتی انجام داده‌ایم و درخواست‌هایی را مطرح کرده‌ایم، اما همچنان نیازمند حمایت مؤثرتر برای عبور از این مرحله و تثبیت تولید هستیم.
این فناور همدانی در ادامه و در پاسخ به موضوع سرمایه‌گذاری، سرمایه‌پذیری یا مشارکت، توضیح داد: درحال حاضر سؤال سرمایه‌گذاری یا مشارکت، دیگر یک بحث مقدماتی نیست؛ چراکه ما وارد کار شده‌ایم و برای ارتقا و توسعه، به دنبال مسیرهای جدی‌تر هستیم. هدف ما این است که حتماً کار را جلو ببریم و متوقف نشویم؛ به‌عنوان مثال، یکی از مشکلاتی که اخیراً با آن مواجه شدیم، بحث مسئول فنی بود. پیش‌تر مسئول فنی ما در تهران مستقر بود، اما با تغییر قوانین، الزام شد که مسئول فنی حتماً در محل فعالیت حضور داشته باشد. این موضوع هزینه ثابت ماهانه‌ای در حدود 25 تا 30 میلیون تومان به مجموعه تحمیل می‌کند؛ هزینه‌ای که چه تولید انجام شود و چه نشود، باید پرداخت شود و به‌طور مستقیم روی قیمت تمام‌شده و توان ادامه کار، اثر می‌گذارد.
وی افزود: از سوی دیگر، موضوع فضاهای تولید و کسب پروانه بهره‌برداری نیز یکی از چالش‌های جدی ما است؛ بحث فضای تولید شرایط خاص خودش را دارد. البته امکان استفاده از ظرفیت‌های خالی هست، اما این مسیر هم ضوابط و پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. در کنار همه این‌ها، مسئله سرمایه در گردش نیز مطرح است که امروز به یک معضل عمومی در جامعه تبدیل شده؛ برخی مجموعه‌ها شاید مشکل سرمایه نداشته باشند، اما برای ما، حتی با وجود طرح‌ها و ایده‌هایی که در دست داریم، این موضوع همچنان چالش‌برانگیز است.
چراغی تأکید کرد: من کاملاً آمادگی دارم که در قالب مشارکت منطقی و شفاف، وارد همکاری شوم؛ مشارکتی که متناسب با تولید باشد و سرمایه‌گذار نیز بتواند از طرح‌هایی که اکنون آماده داریم، بهره‌مند شود. خوشبختانه این طرح‌ها تاکنون پاسخ‌های خوبی داده‌اند و داروها و محصولات، بازخورد مناسبی داشته‌اند. به همین دلیل ترجیح ما این است که مسیر را به‌صورت مشارکتی پیش ببریم تا بتوانیم محصولات را به‌طور کامل وارد بازار کنیم.
مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان کامیار رویش مهرسان در جمع‌بندی به نیازهای این شرکت دانش‌بنیان برای توسعه و حضور بهتر در بازارهای هدف اشاره کرد و گفت: اگر بخواهم به‌طور خلاصه عرض کنم، نیاز اصلی ما درحال حاضر دو موضوع است؛ نخست، تسهیل‌گری در فرآیند کسب مجوزها، به‌ویژه از سازمان غذا و دارو و دوم، سرمایه‌پذیری یا مشارکت برای تأمین سرمایه در گردش. در غیر این صورت ازنظر انگیزه، توان کاری، فرمولاسیون، فعالیت تخصصی و اراده برای پیشرفت، کاملاً آماده هستیم و این آمادگی را داریم که خدمات مؤثری به جامعه ارائه دهیم.
