سد معبر؛ هجمهای بر نظم و حقوق شهروندی
عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان با اشاره به اینکه معبر حق شهروندی همه مردم است، گفت: سد معبر، فراتر از یک مشکل، به هجمهای بر نظم شهری و حقوق شهروندی در همدان تبدیل شده، حل آن نیازمند فرهنگسازی عمومی و همکاری همه ارگانها است تا شهری منظم و زیبا برای همه شهروندان فراهم شود.
با پیشرفت شهرنشینی، مسئله سد معبر به یکی از چالشهای جدی شهرهای ایران تبدیل شده است. این پدیده نهتنها نظم و زیبایی بصری شهر را خدشهدار میکند، بلکه حقوق شهروندان را نیز نادیده میگیرد. سد معبر به معنای اشغال فضاهای عمومی مانند پیادهروها، عابرروها و معابر اصلی توسط خودروها، کسبوکارها یا اشیاء دیگر است که مانع عبور و مرور افراد و وسایل نقلیه میشود. این عمل، علاوه بر ایجاد مزاحمت، میتواند خطرات جدی برای ایمنی شهروندان، به خصوص عابران پیاده، به همراه داشته باشد.
این مسئله فراتر از یک مشکل محلی است و ریشه در فقدان قوانین جامع و اجرای دقیق آنها دارد. علاوه بر این، عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز در تشدید این پدیده نقش دارند. بسیاری از افراد بهدلیل آگاهی نداشتن از قوانین و مقررات، یا بهدلیل بیتوجهی به حقوق دیگران، اقدام به سد معبر میکنند. همچنین، برخی از کسبوکارها بهمنظور افزایش فضای تجاری، پیادهروها را اشغال میکنند که این امر علاوه بر ایجاد مشکل برای عابران، باعث ایجاد رقابت ناعادلانه بین کسبوکارها نیز میشود.
سد معبر نهتنها یک مشکل زیباییشناختی، بلکه یک مسئله اقتصادی، اجتماعی و حقوقی است که به توجه جدی و راهحلهای جامع و پایدار نیاز دارد. ایجاد نظم، رعایت حقوق شهروندی و حفظ زیبایی بصری شهر، نیازمند همکاری و مشارکت تمامی ذینفعان، ازجمله شهرداری، پلیس، کسبوکارها و شهروندان است.
با توجه به اینکه شاهد وجود سدمعبر از بافت مرکزی همدان تا حاشیه شهر هستیم، برای بررسی موضوع و یافتن راهحلهای مناسب، با عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان گفتوگو کردیم که در ادامه میخوانید:
دکتر محمدرضا عراقچیان، با بیان اینکه سد معبر موضوع جدیدی نیست و در تاریخ قبل از اسلام نیز پیامبر (ص) در خصوص آن به کسبه سفارش میکردند که طوری برخورد کنید تا مزاحم مردم نباشید و راه آنها را نبندید، گفت: در فیلمهایی که در خصوص صدر اسلام ساخته میشود نیز میبینیم که اجناس را در معابر چیدهاند؛ این کار نوعی تبلیغ محسوب میشود چراکه کالاها در معرض دید قرار گرفته و مردم بیشتر خرید میکنند.
وی با اشاره به اینکه وقتی از سد معبر صحبت میکنیم باید بدانیم که معبر متعلق به کیست؟ اظهار کرد: معبر حق شهروندی همه اهالی شهر است، از طرفی یعنی جایی که ما از آن عبور میکنیم؛ خواه با ماشین یا پیاده، پس پارک دوبله، پارک غیر دوبله در جایی که خط عابر پیاده قرار دارد، پارک جلوی درب خانهها و هر مدل ایجاد سد کردن در برابر عبور دیگران نیز سدمعبر محسوب میشود.
*سدمعبر؛ ایجاد هرگونه مانع در شهر
به اعتقاد این عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان، اگر در معابر شهری مانع حرکت خودرو، فرد و یا هر وسیله دیگر شویم؛ سد معبر کردهایم.
عراقچیان با اشاره به اینکه در اروپا برای سدمعبر قانون مشخصی وضع شده، ابراز کرد: ما نیز در ایران قوانین داریم اما خیلی شفاف نیستند. بهطور مثال پلیس پیشگیری یا اداره پیشگیری سدمعبر شهرداری، اجازه برخورد با سد معبر را دارد اما گاهی مباحث اجتماعی و سیاسی موجب کوتاه آمدن در این خصوص میشود.
وی ادامه داد: بهطور مثال دو ماه آینده انتخابات را پیش رو داریم و یا در برخی شرایط اجتماعی بیان میشود تا به مردم سخت گرفته نشود؛ بنابراین قانون قابلیت اجرایی خود را از دست میدهد. گاهی نیز مباحث مالی، رشوه و یا چنین مواردی موجب میشود مأمور سد معبر کار خود را بهخوبی انجام ندهد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان مطرح کرد: در این راستا نیازمند قانونی شفاف هستیم، در کشورهای اروپایی قانونی وجود دارد که شهرداری از مغازهدارانی که اجناس خود را در معبر میچینند، بسته به عرض پیادهرو، اجاره دریافت میکند؛ البته در معابر کوچک این کار ممنوع بوده و اگر کسی خلاف آن عمل کند جریمه سنگین خواهد شد.
عراقچیان توضیح داد: این بدان معناست که شهرداریها به نمایندگی از مردم مجازند قسمتی از پیادهرو را اجاره داده و این دریافتیها را هزینه عمران و آبادانی شهر کنند.
وی افزود: حدود 10 سال پیش از یکی از اعضای شورای شهر سؤال کردم چرا در همدان، در سبزهمیدان، سرگذر و سایر خیابانها بابت اشغال پیادهرو از افراد اجاره دریافت نمیشود؟ که عنوان کرد؛ دادستانی چنین اجازهای به ما نمیدهد و اجاره دادن معبر ممنون است. پیشنهاد من این است که دادستانی استان یک راه قانونی برای این کار مشخص کند.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان ادامه داد: همچنین میتوان در این خصوص از کمیته انطباق فرمانداری و کمیته بودجه شورای شهر سؤال کرد که چرا برای سدمعبر جریمه قرار داده نمیشود و برای اجاره دادن آن قانونی وجود ندارد؟
عراقچیان تأکید کرد: چون تاکنون برخورد جدی وجود نداشته و صرفاً در قالب تذکر بوده، جامعه در این خصوص حساس نیست. در همدان شاهدیم که در برخی خیابانها وانت میوهفروشی در پیادهرو پارک شده از طرفی جلوی مغازه میوهفروشی نیز مملو از سبدهای میوه است و عملاً عبور فقط برای یک نفر ممکن است.
*حل مشکل سدمعبر نیازمن فرهنگ عمومی
وی با اشاره به اینکه در این خصوص باید فرهنگ عمومی نیز ایجاد شود تا مردم نیز اعتراض کنند چراکه سدمعبر چهره شهر را بههم میزند و نمادی از بیقانونی است، تصریح کرد: البته در این خصوص باید با ارگانهایی که بیان شد گفتوگو کرد چراکه نهتنها در بافت مرکزی بلکه در اطراف شهر (رینگ دوم و سوم) نیز ما با پدیده سد معبر مواجهیم.
*در صورت آسیب شهروندان بهدلیل سدمعبر چه کسی پاسخگوست؟
عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان گفت: علاوهبر رسانهها؛ اداره ارشاد و سایر نهادها نیز باید درخصوص حقوق شهروندی اقداماتی انجام دهند چراکه در صورت وجود سدمعبر شهروندان باید برای عبور از خیابان استفاده کنند، حال سؤال این است در صورت تصادف و آسیب شهروندان خسارت آنها را چه کسی پرداخت خواهد کرد؟
*عدالت اجتماعی در نبود سدمعبر
عراقچیان در ادامه گفتوگو به مزایای نبود سد معبر در شهر اشاره کرد و توضیح داد: نخستین نکته حقوقی و اجتماعی این موضوع این است که هر کس به حق خود قانع است؛ بهطور مثال اگر فردی یک مغازه 20 متری اجاره کرده، به همان اندازه نیز درآمد دارد اما مغازهای که پنج متر مساحت دارد اما 15 متر از پیاده رو را به خود اختصاص داده، این نماد بینظمی، بیقانونی و قانع نبودن به حق خود است چراکه هرکس به اندازه مغازهای که اجاره کرده و یا خریده باید درآمد داشته باشد نه به اندازهای که با بیقانونی و قلدری میتواند داشته باشد.
*ارائه شهر منظم در دیدگان گردشگران؛ نتیجه نبود سدمعبر
وی به دومین مزیت پرداخت و گفت: گردشگر داخلی و خارجی وقتی به شهر ما سفر میکند شاهد نظم خواهد بود و متوجه خواهد شد که شهر روی بنیانهای منظم شکل گرفته است.
عضو هیئتعلمی دانشگاه بوعلی سینا همدان تأکید کرد: بینظمی در شهر یعنی بیقانونی؛ و نظم یعنی هم مردم متوجه شدهاند که باید منظم باشند (موضوع فرهنگی) و هم سازمانهای ما مانند شهرداریها، دادگستریها و سایر ارگانها فهمیدهاند که باید شهر را مستقر و ثابت کنند.
عراقچیان در بخش پایانی سخنان خود توضیح داد: در این صورت برای مردم نیز رضایت شهروندی حاصل میشود و برای پیادهروی میتوانند بهراحتی از پیادهرو استفاده کنند. در این صورت افراد برای خروج از پارکینگ خود با مشکل مواجه نمیشوند و دسترسی به پزشک، بیمارستان، خودروهای امدادی و سایر موارد آسان خواهد بود.
*سد معبر؛ چالشی اجتماعی که همدان با آن دستوپنجه نرم میکند
سد معبر، نهتنها یک مشکل شهری، بلکه آینهای از چالشهای مدیریت فضایی و رعایت نکردن حقوق شهروندی در همدان است. این پدیده که با ایجاد مانع در معابر، نظم و زیبایی بصری شهر خدشهدار میکند، بهطور مستقیم بر کیفیت زندگی شهروندان تأثیر میگذارد.
سد معبر، پدیدهای با سابقه طولانی در تاریخ شهرهای ایران است، اما در همدان، این مسئله به شکل قابل توجهی دیده میشود. دکتر عراقچیان معتقد است ریشههای این مشکل در عدم شفافیت قوانین، ملاحظات سیاسی و مالی و بهکار نگرفتن جدی مقررات و قوانین مرتبط نهفته است. نبود فرهنگسازی صحیح در بین شهروندان و کسبوکارها نیز، نقش مهمی در تداوم این پدیده ایفا میکند.
راهکارهای پیشنهادی دکتر عراقچیان، فراتر از یک فهرست ساده، یک رویکرد جامع و چندوجهی است. تدوین قوانین شفاف و روشن، گامی ضروری در جهت کاهش ابهام و تبعیض است. فرهنگسازی و آگاهیرسانی، نیازمند یک پویش گسترده و مداوم است که با استفاده از رسانهها و فعالیتهای آموزشی، ارزشهای رعایت نظم و حقوق شهروندی را ترویج کند. تقویت نظارت و برخورد قاطع با متخلفان، از دیگر عناصر کلیدی در این راهکار است.
حل معضل سد معبر، نیازمند یک همت جمعی و مشارکت فعال همه ذینفعان است. شهرداری، پلیس، دادگستری، شورای شهر، فرمانداری، کسبوکارها و بهویژه شهروندان، همگی باید در این مسیر قدم بردارند که در گزارشهای بعدی در خصوص سدمعبر با این ادارات گفتوگو خواهیم کرد.
کلام آخر آنکه؛ ایجاد فضاهای پارکینگ مناسب، استفاده از فناوریهای نوین نظارتی و ارائه مشوقهای اقتصادی، میتواند به کاهش وابستگی به سد معبر کمک کند. در نهایت، با تداوم تلاش و همکاری، میتوان همدانی زیبا و منظم را به دست نسلهای آینده سپرد.
