ارزیابی سال 1404 شوراهای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی، برای همدان تصویری دوگانه ثبت کرده است؛ استانی که در نیمه نخست با امتیاز 56.17 و رتبه 26 در میان استان‌های پایین جدول قرار داشت، در نیمه دوم با جهشی بیش از 31 امتیاز به رتبه 14 رسید، اما معدل سالانه 71.78 همچنان آن را در جایگاه 26 کشور نگه داشته است؛ وضعیتی که اکنون این پرسش را پیش روی مدیران اقتصادی استان قرار می‌دهد که چه عاملی این بهبود محسوس را رقم زده و چگونه می‌توان آن را به روندی پایدار برای حل مسائل واقعی تولید و سرمایه‌گذاری تبدیل کرد.
اما این اعداد یک نکته مهم دیگر نیز در خود دارند امتیاز سالانه همدان نسبت به سال قبل از 67.46 به 71.78 افزایش یافته است. بنابراین نمی‌توان کارنامه شورا را صرفاً با تعبیر «افت عملکرد» توضیح داد. مسئله دقیق‌تر آن است که از یک سو همدان نسبت به سال گذشته امتیاز بیشتری کسب کرده و در نیمه دوم سال نیز جهش محسوسی داشته، اما از سوی دیگر هنوز در رتبه سالانه 26 کشور قرار دارد.
همین دوگانگی، دو پرسش را پیش روی مدیریت اقتصادی استان قرار می‌دهد: نخست اینکه چه تغییری در نیمه دوم سال رخ داده که امتیاز شورای گفت‌وگو را بیش از 31 واحد افزایش داده و رتبه آن را 12 پله ارتقا داده است؟ و دوم اینکه چگونه می‌توان این بهبود را از یک جهش مقطعی به روندی پایدار برای حل مسائل واقعی تولید و سرمایه‌گذاری در استان تبدیل کرد؟
با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا با آرمان خالقی، دبیرکل و عضو هیئت‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت ایران گفت‌وگویی ترتیب دهیم و از منظر یکی از فعالان باسابقه بخش خصوصی، عوامل اثرگذار بر کارآمدی شوراهای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی را بررسی کنیم.
خالقی با انتقاد از جایگاه پایین همدان در ارزیابی اخیر شوراهای گفت‌وگو، گفت: مشکل اصلی، نه در قانون است و نه در نبود سازوکار بلکه ایراد اصلی در نحوه استفاده از ظرفیت‌های موجود است.
شورای گفت‌وگو؛ یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریتی استانداران
وی با تأکید بر اینکه صرف تشکیل شورا تضمین‌کننده موفقیت نیست و برای ارزیابی عملکرد شورا باید کارنامه بهره‌بردار را بررسی کرد، گفت: کیفیت مدیریت و باور قلبی مدیران به اثربخشی این شورا، خروجی نهایی را تعیین می‌کند، نه صرفاً برگزاری جلسات. هر جا استاندار پای‌کار بوده، شورای گفت‌وگو به یکی از قوی‌ترین اتاق‌های فکر اقتصادی استان تبدیل شده و توانسته گره از کار تولید و سرمایه‌گذاری باز کند.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران تصریح کرد: قانون، این شورا را به‌عنوان یک ابزار مدیریتی قدرتمند در اختیار استانداران قرار داده؛ بنابراین نباید به آن به چشم یک جلسه اداری و تشریفاتی نگاه کرد، بلکه این شورا کانون اصلی تصمیم‌سازی‌های اقتصادی استان است.
خالقی تأکید کرد: ریاست شورا با استاندار است. اگر استاندار به این ابزار باور داشته باشد بسیاری از بن‌بست‌های اقتصادی شکسته می‌شود اما در غیاب این باور، این شورا به مرور کارکرد اصلی خود را از دست می‌دهد.
وی اذعان کرد: حضور مدیران ارشد در جلسات شورا، پیام روشنی برای سایر دستگاه‌های اجرایی دارد. وقتی استاندار شخصاً در جلسات شرکت می‌کند، مدیران سایر دستگاه‌ها نیز مباحث را جدی‌تر می‌گیرند و مصوبات شورا از ضمانت اجرایی بالاتری برخوردار می‌شود اما در صورت کمرنگ بودن این حضور، تصمیمات شورا اثرگذاری لازم را نخواهد داشت.
الگوی موفقیت در گرو عزم مدیریتی است
این کارشناس اقتصادی مطرح کرد: برای آسیب‌شناسی عملکرد شوراها باید به سراغ استان‌های موفق رفت و بررسی کرد چه عاملی باعث شده شورای گفت‌وگو در آن مناطق به نهادی اثرگذار در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی تبدیل شود. تجربه نشان می‌دهد وجه مشترک استان‌های موفق، حضور فعال استاندار در جلسات و باور جدی او به کارکرد این شورا است. هرگاه مدیر ارشد استان این شورا را به‌عنوان ابزاری برای حل مسئله پذیرفته، نتایج ملموس آن در فضای کسب‌وکار و رضایت فعالان اقتصادی مشهود بوده است.
خالقی با اشاره به تجربیات خود در استان‌های مختلف افزود: در استان تهران که عضو شورای گفت‌وگوی آن هستم، حضور شخص استاندار و پیگیری مسائل بخش خصوصی از نزدیک باعث می‌شود موضوعات با جدیت بررسی و مصوبات با سرعت بیشتری اجرایی شوند. این رویکرد تنها محدود به تهران نیست؛ در استان‌هایی مانند آذربایجان شرقی و اصفهان نیز استانداران با حساسیت ویژه‌ای این جلسات را دنبال می‌کنند.
وی ادامه داد: برای نمونه در سفر اخیرم به اصفهان، شاهد گزارش دقیق استاندار از روند جلسات و اقدامات انجام‌شده بودم که نشان‌دهنده اهتمام جدی مدیریت ارشد آن استان به این ظرفیت قانونی بود.
خالقی گفت: نکته کلیدی اینجاست که استاندار موفق از شورای گفت‌وگو صرفاً برای اداره جلسه استفاده نمی‌کند، بلکه آن را به ابزاری برای مدیریت اقتصاد استان و گره‌گشایی از مسائل واقعی فعالان اقتصادی تبدیل می‌کند. همین نگاه مدیریتی است که تفاوت خروجی و عملکرد استان‌ها را رقم می‌زند.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران با اشاره به رتبه پایین برخی استان‌ها در ارزیابی‌های اخیر، انتشار این گزارش‌ها را تلنگری برای مدیران استانی دانست و گفت: بازنگری در شیوه مدیریت شورا و بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های قانونی موجود می‌تواند روند رسیدگی به مشکلات بخش خصوصی را متحول کند و تحرک بیشتری به اقتصاد استان‌ها ببخشد.
شورای گفت‌وگو؛ از شناسایی مسئله تا تصمیم‌سازی
خالقی خاطرنشان کرد: مهم‌ترین ویژگی شورای گفت‌وگو، تمرکز بر شناخت دقیق مسئله پیش از هر تصمیمی است. بسیاری از مشکلات اقتصادی زمانی پیچیده می‌شوند که بدون ریشه‌یابی برای آنها نسخه پیچیده شود؛ در حالی که کارکرد اصلی این شورا، شناسایی دقیق و عارضه‌یابی چالش‌هاست. هر موضوعی که از سوی فعالان اقتصادی یا مدیران مطرح می‌شود، ابتدا در دبیرخانه شورا به شکل کارشناسی بررسی می‌شود تا ابعاد دقیق آن مشخص گردد.
وی اظهار کرد: پس از تدوین راهکارهای پیشنهادی و تبدیل آن‌ها به سیاست‌های اجرایی، موضوع به صحن شورا می‌آید. در واقع، جلسات این شورا نه جایی برای بیان گلایه‌ها، بلکه میدانی برای تصمیم‌سازی‌های عملیاتی است.
وی افزود: وقتی مسائل با پشتوانه کارشناسی به شورا ارائه شود، مدیران با اشراف بیشتری تصمیم‌گیری می‌کنند و همین رویکرد، ضریب موفقیت و ضمانت اجرایی مصوبات را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.
اختیارات استانداران؛ ظرفیتی برای باز کردن گره‌های اقتصادی
وی بیان کرد: دولت در سال‌های اخیر اختیارات قابل‌توجهی به استانداران واگذار کرده که نقش شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی را بیش از پیش برجسته می‌کند. بهره‌گیری صحیح از این اختیارات، بسیاری از بن‌بست‌های بروکراسی اداری را در سطح استان می‌گشاید و نیاز به ارجاع مشکلات به سطح ملی را کاهش می‌دهد. این شورا باید کانون اتخاذ تصمیمات راهگشا، قانونی و پاسخگو به نیازهای واقعی تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران باشد.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران تأکید کرد: مدیران اجرایی که گاه با محدودیت‌ها یا ابهامات قانونی مواجه‌اند، می‌توانند با بهره‌گیری از پشتوانه کارشناسی شورای گفت‌وگو، راهکارهای عملیاتی برای درخواست‌های بخش خصوصی بیابند.
خالقی تصریح کرد: گاهی یک مدیر دولتی به‌دلیل نگرانی از تبعات تصمیمات اداری ترجیح می‌دهد اقدامی نکند اما وقتی همان موضوع در شورای گفت‌وگو بررسی و درباره آن تصمیم جمعی گرفته می‌شود، هم مسئولیت‌ها شفاف‌تر می‌شود و هم مدیران با اطمینان بیشتری می‌توانند برای حل مشکلات تولیدکنندگان گام بردارند.
وی افزود: با انتشار گزارش عملکرد شوراها، اکنون فرصت مناسبی است تا مسئولان همدان با آسیب‌شناسی دقیق، شیوه‌های مدیریتی خود را بازنگری کنند. ارزش واقعی این گزارش، شناسایی نقاط ضعف است تا مدیران با بازنگری در شیوه‌های مدیریتی، افزایش تعامل با بخش خصوصی و پیگیری جدی مصوبات، عملکرد خود را بهبود بخشند.
خالقی تأکید کرد: حضور مؤثر استاندار، مطالبه‌گری از دستگاه‌های اجرایی، پیگیری مستمر مصوبات و تعامل سازنده با بخش خصوصی، شورای گفت‌وگو را از یک نشست اداری به موتور محرک اقتصاد استان تبدیل خواهد کرد. تحقق این امر نه‌تنها جایگاه همدان را در رتبه‌بندی‌ها ارتقا می‌دهد، بلکه فعالان اقتصادی را در میدان عمل به نتایج ملموسی می‌رساند.
وقتی بخش خصوصی شنیده شود، مسیر سرمایه‌گذاری هموارتر می‌شود
این مسئول با تأکید بر اینکه شورای گفت‌وگو پل ارتباطی میان دولت و بخش خصوصی است، گفت: فعالان اقتصادی روزانه با مشکلات متعددی در حوزه‌های تولید، مالیات، بیمه، صادرات و تأمین مالی مواجه‌اند. اگر این صداها شنیده نشود، این مشکلات به مانعی برای توسعه اقتصادی استان تبدیل خواهد شد.
خالقی افزود: شورای گفت‌وگو فرصتی است تا نمایندگان بخش خصوصی مسائل خود را بدون واسطه با مدیران ارشد استان مطرح کنند. این تعامل هم به نفع دولت است و هم بخش خصوصی؛ زیرا تصمیماتی که بر پایه واقعیت‌های میدانی گرفته شوند، از پشتوانه کارشناسی بیشتری برخوردارند.
وی خاطرنشان کرد: در نهایت اگر این شورا مطلوب عمل کند، تولیدکننده با دغدغه کمتری فعالیت خواهد کرد، سرمایه‌گذار انگیزه بیشتری برای حضور در استان خواهد داشت و مدیران دولتی نیز با آرامش و اطمینان بیشتری در چارچوب قانون تصمیم خواهند گرفت.
دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران اظهار کرد: نتیجه چنین فرآیندی، بهبود فضای کسب‌وکار، افزایش اعتماد میان دولت و بخش خصوصی و حرکت سریع‌تر اقتصاد استان به سمت توسعه است؛ هدفی که فلسفه تشکیل این شورا دقیقاً بر همین اساس تعریف شده است.
وی افزود: آنچه امروز بخش خصوصی از مدیران اجرایی انتظار دارد، شنیدن دغدغه‌ها و اراده برای رفع آنهاست. اگر این اراده در مدیریت ارشد استان وجود داشته باشد، این شورا به یکی از مهم‌ترین اتاق‌های فکر اقتصادی تبدیل می‌شود؛ جایی که تصمیمات آن مستقیماً محیط کسب‌وکار، رونق سرمایه‌گذاری و رشد تولید را بهبود می‌بخشد.
مسئله همدان فقط رتبه 26 نیست
کارنامه سال 1404 شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی همدان را نمی‌توان تنها با رتبه نهایی 26 توضیح داد. در پس این رتبه، دو روند همزمان وجود دارد: از یک سو امتیاز سالانه استان نسبت به سال 1403 افزایش یافته و از سوی دیگر همدان در نیمه دوم سال توانسته از رتبه 26 به رتبه 14 صعود کند؛ جهشی که امتیاز شورا را از 56.17 به 87.40 رسانده است. با این حال، این بهبود هنوز نتوانسته جایگاه سالانه استان را از نیمه پایین جدول خارج کند.
از همین رو، مهم‌ترین مطالبه پس از انتشار این ارزیابی نباید صرفاً توضیح درباره «رتبه 26» باشد. اکنون لازم است مشخص شود در نیمه دوم سال چه متغیری تغییر کرده است؛ آیا حضور و پیگیری مدیریت ارشد استان افزایش یافته؟ دبیرخانه شورا فعال‌تر شده؟ کیفیت کارشناسی موضوعات ارتقا یافته؟ دستگاه‌ها مصوبات را جدی‌تر اجرا کرده‌اند؟ یا مجموعه‌ای از این عوامل در کنار یکدیگر چنین جهشی را رقم زده‌اند؟
پاسخ روشن به این پرسش، برای آینده شورا اهمیت بیشتری از خود رتبه‌بندی دارد؛ زیرا اگر عوامل ایجادکننده جهش نیمه دوم شناسایی و تثبیت شوند، همدان می‌تواند از بهبود مقطعی عبور کرده و مسیر پایدارتری را طی کند.
با این همه، رتبه 14 یا 26، در نهایت وسیله سنجش است نه هدف. آزمون واقعی شورای گفت‌وگو باید در بیرون از جدول انجام شود؛ در مسئله تولیدکننده‌ای که با تأمین مالی درگیر است، سرمایه‌گذاری که میان مجوزها گرفتار مانده، واحدی که با مالیات یا تأمین اجتماعی مسئله دارد و فعال اقتصادی که حل مشکل او به هماهنگی چند دستگاه وابسته است.
اگر جهش آماری نیمه دوم در تعداد مسائل حل‌شده، کاهش زمان رسیدگی به مشکلات، اجرای مصوبات و رضایت فعالان اقتصادی نیز قابل مشاهده باشد، می‌توان از آغاز یک تغییر واقعی سخن گفت. در غیر این صورت، ارتقای رتبه به‌تنهایی دستاوردی برای اقتصاد استان نخواهد بود.
شورای گفت‌وگو زمانی موفق است که حاصل جلساتش نه فقط در صورت‌جلسه و جدول ارزیابی، بلکه در باز شدن گرهی از پیش پای تولید و سرمایه‌گذاری دیده شود.

طاهره ترابی مهوش