آمار و ارقامی که درخصوص حوادث در مهد کودک‌ها، پیش‌دبستانی‌ها و دبستان به گوش می‌رسد، بسیار مهم و قابل تأمل است. در حالی که برخی از والدین بر این باورند که با وارد شدن کودکان به محیط مدرسه، دیگر هیچ مشکلی آن‌ها را تهدید نخواهد کرد؛ اما ظرفیت به‌وجود آمدن حادثه در محیط مدرسه به خاطر کمبود جا، تراکم دانش‌آموزان و کنجکاوی آن‌ها نسبت به منزل بیشتر خواهد بود؛ چراکه مدرسه دومین خانه دانش‌آموزان و محلی است که پس از خانه بیشترین زمان خود را در آن‌جا صرف می‌کنند.
به‌دلیل اینکه خطرات و حوادث بسیاری در مقابل دانش‌آموزان قرار دارد، در هر مقطع تحصیلی آموزش نکات ایمنی به دانش‌آموزان جهت مقابله و مدیریت حوادث طبیعی و تجهیز مدارس برای جلوگیری از اتفاقات خطرناک و غیرمترقبه امری اجتناب‌ناپذیر است.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا در این باره با دانش‌آموخته مهندسی بهداشت حرفه‌ای با گرایش ایمنی گفت‌وگویی ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:
دکتر مصطفی میرزایی علی‌آبادی با بیان اینکه ایمنی مدارس و دانش‌آموزان را می‌توان در دو بخش مورد بررسی قرار داد گفت: نخستین امر ارگونومی است؛ یعنی مناسب بودن ابزاری که دانش‌آموز از آن‌ها حین رفت و آمد و در عین حال تحصیلی استفاده می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه نوشت‌افزار و ابزار مورد استفاده دانش می‌بایست با بدن دانش‌آموز و توان او همخوانی داشته باشد، گفت: برای مثال باید بدانیم وزن یک کیف برای دانش‌آموز ابتدایی چقدر است و یا اینکه ارتفاع صندلی و میز را متناسب با سن دانش‌آموز در نظر بگیریم.
وی با بیان اینکه پیامدهای مرتبط با رعایت نکردن ارگونومی (قوانین یا علم کار) در حوزه ایمنی و بهداشت دانش‌آموزان موضوعی است که به‌صورت مزمن در دانش‌آموز مشکل ایجاد می‌کند تشریح کرد: برای مثال در پی عدم مناسب نبودن صندلی و بد نشستن دانش‌آموز ممکن است به‌مرور زمان دچار قوز شود.
این کارشناس بهداشت حرفه‌ای با اشاره به اینکه مبحث بعدی مرتبط با ایمنی به امین بودن فضا و زیرساخت‌های موجود در مدرسه بازمی‌گردد، اذعان کرد: کلید و پریز کلاس‌ها، ایمنی شیشه پنجره‌ها، لبه‌های تیز و برنده‌ای که احیاناً در صندلی‌ها و نیمکت‌ها ممکن است وجود داشته باشد ازجمله این موارد است.
میرزائی علی‌آبادی با تأکید بر اینکه ازجمله موضوعاتی که از نظر برخی‌ها در حوزه ایمنی پنهان می‌ماند، سکوهای پرتگاهی است که معمولاً در مدارس و ساختمان‌های آموزشی وجود دارد افزود: تا جای ممکن این سکوها نباید وجود داشته باشند اما در صورت وجود باید در اطراف آن حفاظ و نرده تعبیه شود تا از سقوط احتمالی دانش‌آموزان جلوگیری کند.
وی بر استفاده از پله‌های استاندارد در مدارس تأکید کرد و افزود: طبق استاندار‌های تعریف‌شده می‌بایست در مدارس همچون سایر مراکز عمومی از پله‌های ترمزدار بهره برد.
این کارشناس ایمنی با اشاره به لزوم تعریف و بهره‌گیری از استانداردهای ایمنی در محل آزمایشگاه مدارس اذعان کرد: لزوم ایمن‌سازی تجهیزاتی که ممکن است آتشگیر بوده و یا امکان انفجار در آن وجود دارد ازجمله مواردی است که باید در ازمایشگاه مدارس مورد توجه قرار گیرد.
میرزائی علی‌آبادی با ابراز اینکه تهیه تجهیزات اطفای حریق برای مدارس از دیگر مواردی است که نباید مورد غفلت قرار گیرد، خاطرنشان کرد: از طرفی دانش‌آموزان و معلمان نیز باید آموزش‌های لازم در استفاده از این تجهیزات را دریافت کرده باشند.
وی با تأکید بر اینکه این رویکرد آموزشی بخشی از نقش پرورشی مدارس را مورد توجه قرار می‌دهد، تشریح کرد: درواقع در حین آموزش این موارد به او گوشزد می‌شود که می‌بایست در تمامی مراحل زندگی و کار به خود به‌عنوان یک سرمایه اجتماعی در جامعه نگاه کند.
این کارشناس ایمنی با اشاره به اینکه با شروع فصل سرما ایمنی وسایل گرمایشی می‌بایست مورد توجه اولیای مدارس قرار گیرد، ابراز کرد: از طرفی تجهیز به زیرساخت‌هایی همچون سیستم‌های حفاظ جان در راستای مقابله با برق‌گرفتگی از دیگر الزاماتی است که باید در مدارس وجود داشته باشد.
میرزائی علی‌آبادی عنوان کرد: تجهیز مدارس به سیستم ارتینگ از دیگر موارد قابل بررسی است، از طرفی تابلوی برقی که در مدارس به‌کار گرفته می‌شود می‌بایست به لحاظ ایمنی مورد تأیید اداره برق باشد.
وی با تأکید بر اینکه یکی دیگر از مباحث مرتبط با ایمنی دانش‌آموزان و حفظ بهداشت محیط در مدارس به تأمین روشنایی بازمی‌گردد، تصریح کرد: نور کلاس چقدر باشد، از چه رنگی استفاده شود که چشم را آزار ندهد و اینکه تاریک بودن کلاس باعث شود افراد سر را به جلو خم کرده و گردن درد و کمر درد بگیرند از دیگر نکاتی است باید مورد توجه باشد.
این کارشناس ایمنی، اضافه کرد: روشنایی کلاس احساس نشاط را در دانش‌آموز ایجاد کرده و از خواب‌آلودگی جلوگیری می‌کند.
میرزائی علی‌آبادی ادامه داد: از طرفی آموزش نکات ایمنی به دانش‌آموزان یکی از مسائل کلیدی است، با این کار شرایط را برای آن‌ها فراهم می‌آوریم که بتوانند مسئولیت حفظ امنیت خود را بر عهده بگیرند. احتمال وقوع حادثه برای آن‌ها در مدرسه همواره وجود خواهد داشت و کاهش میزان حوادث ناگوار با رعایت نکات ایمنی در مدرسه امکان‌پذیر خواهد بود.
وی در خصوص تأثیر فرسودگی و قدمت بنای ساختمان آموزشی بر افزایش ریسک وقوع حادثه نیز گفت: بسیاری از مدارس غیر انتفاعی در ساختمان‌های مسکونی تغییر کاربری‌داده، مستقر هستند، برخی از این ساختمان‌ها غیر اصولی بوده و اساساً کاربری آموزشی ندارند، باید فکری اساسی برای آن‌ها کرد.
این کارشناس بهداشت افزود: آموزش و پرورش باید مدارسی که در ساختمان‌های قدیمی مستقر هستند را ملزم کند که توسط متخصصان مرتبط با سازه و استحکام بنا، اقدامات لازم برای تطبیق با شرایط ساختار بنا با نوع کاربری را انجام دهند در حقیقت برخی از این مدارس نیاز به مقاوم‌سازی دارند.
میرزائی علی‌آبادی با بیان اینکه تا جایی که اطلاع دارم، برخی از مدارس غیرانتفاعی از نظر استحکام بنا، با توجه به ضوابط، مقررات و استانداردهای معتبر مغایرت دارند، اظهار کرد: در حقیقت طراحی برخی از این ساختمان‌ها برای کاربری دیگری بوده اما پس از آن به مدرسه تغییر کاربری دادند.
وی با تأکید بر اینکه حتماً نباید منتظر وقوع یک حادثه باشیم و پس از آن به فکر یک بخشنامه یا رویکرد جدید بیفتیم، گفت: نخستین نکته این است که مدارس باید از نظر ساختمان و سازه، امکانات و تأسیسات ایمن باشند.
وی افزود: از نگاه دیگر، در فرصت‌هایی که در مهم‌ترین کانون تربیتی و پرورشی فراهم است دانش‌آموزان باید با پله‌های فرار، امکانات اطفایی و خطرات و سایر نیازهای ایمنی، جهت ترویج فرهنگ خودامدادی، با آموزش‌ها و تمرینات لازم آشنا باشند و در این راستا در کلاس‌های درس باید آن‌ها را به تفکر در خصوص ایمنی سوق داد.
مع‌الوصف با توجه به آنچه گفته شد؛ اهمیت ایمنی در مدارس به این دلیل است که دانش‌آموزان ساعات بسیاری را در مدرسه می‌گذرانند. از این رو مسئولان با تدوین دستورالعمل ایمنی مدارس، سعی در قانونمند کردن نکات ایمنی در مدارس دارند این دستورالعمل، ایمنی ساخت بنا، تأسیسات، حیاط، ایمنی کارگاه و آزمایشگاه را به دقت مورد بررسی قرار می‌دهد.
کارشناسان آتش‌نشانی در سطح ملی با تحقیق در مورد نکات ایمنی مدارس به نتایجی کاملی رسیده‌اند و آن را به‌عنوان دستورالعمل به مدارس ابلاغ کرده‌اند، با بررسی این دستورالعمل و رعایت نکات ایمنی در مدرسه، تا حد زیادی می‌توان از بروز خطرات پیش‌بینی‌شده در مدارس جلوگیری کرد؛ بنابراین انتظار می‌رود این امر از سوی سازمان آتش‌نشانی همدان به‌ویژه درخصوص مدارس غیر انتفاعی به اجرا درآید.